Eqqartuussivimmi ulluni pingasuni suliaqartoqareersoq: - Ukiorpassuarni utaqqivugut tassanngaannarlu pisoqarpoq
Taakku oqaluttuassartartik oqaasertalerpaat, qullitik allarterpaat ullunilu pingasuni inatsisinik paragrafinillu danskit naalagaaffiannik taarsiiffigineqarsinnaatitaanerannut aalajangiisuusussanik tusarnaarlutik.
Eqqartuussivimmi ulluni pingasuni suliaqartoqareersoq Københavnimi Østre Landsretip silataani qasuernermik anersaamisaartoqarpoq.
- Ukiorpassuarni utaqqivugut, tassanngaannarlu pisoqarpoq. Kiisami naammassinera nuannaarutigaara, Dorthea Josefsen oqarpoq.
Taanna inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t danskit naalagaaffiannik eqqartuussivimmi sapaatip akunnerani matumani naapitsisut ilagaat. Taakkunannga pingasut oqaluttuassaminnik eqqartuussivimmut oqaluttuariartorlutik Københavnimut angalapput.
Inatsisitigut ataataqanngitsut eqimattat ilaqutariittut inuuneqarnissamut pisinnaatitaaffitsik unioqqutinneqarsimasoralugu danskit naalagaaffiannit inuit pisinnaatitaaffiisa unioqqutinneqarnerannut ataatsimut 3.250.000 koruuninik taarsiiffigineqarnissamik piumasaqaateqarput.
Isumaginninnermut ministereqarfiup piumasaqaat 2023-mi itigartitsissutigaa.
’Inatsisitigut ataataqanngitsut’ meeqqanut nunatta kitaani 1963 sioqqullugu nunattalu sinnerani 1974 sioqqullugu katisimanngitsut meeraannut taaguutaavoq.
Ataataasup kinaassuserneqarnissaa taamanikkut pisussaaffiunngilaq. Tamanna pissutigalugu, meeqqat Danmarki meeqqat 1938-mili pisinnaatitaaffiat assigalugu kina ataatarinerlugu paasisinnaatitaanngillat, kingornussisinnaatitaanngillat kinguliaaluunniit kinguliarisinnaatitaanagu.
Eqimattat danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut ukiut pingasut matuma siorna suliassanngortippaat, suliarli sapaatip akunnerani matumani aatsaat suliarineqarpoq. Eqqartuussivinni utaqqinerup sivisunera tassani pissutaavoq.
Tida Ravn Nuummiit danskit illoqarfiisa pingaarnersaannut aamma angalavoq.
- Inuunerput tamanut maanna ammarparput, eqqartuussivimmi uagut pillugu oqaluttoqarpoq, nammineq inuunerisarput suliarlu uagutsinnut tunngasoq pillugu paasissutissat oqaluttuarineqarput, taanna oqarpoq, nangillunilu:
- Nunatsinni Danmarkimi suliamik taamaattumik aatsaat suliaqartoqarpoq, taamaammat oqaluttuarisaanermi ilannguppugut, tamatumalu naammassinissaanut peqataarusuppugut.
Isumaqatigiittoqarnissaa neriuutigigaluaraa
Klaus Frederiksen suliassanngortitsisunit eqqartuussivimmut takkuttut pingajoraat, taassuma "ullut pingasut sivisusut" oqaatigaa.
- Naalagaaffiup oqaluttuassarput tusareeruniuk suliaq assersuutigalugu isumaqatigiissuteqarnikkut naammasserusussinnaassagaa neriuutigigaluarpara. Kisianni naamik. Tassunga takussutissaqanngilaq. Tamanna uagutsinnut killuussinerullunilu anneruniarneruvoq, taanna oqarpoq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit suliaq ilisimatusartut nunatta Danmarkillu oqaluttuarisaanerani qulaajagassaani pisimasut 'taartut ilagaat'.
Danskit naalakkersuisuisa juunimi tunngavianni eqimattamut pisortatigoortumik utoqqatsertoqassanersoq aalajangiiffigissagaat aamma allassimavoq.
Tamanna oqaluttuarisaanermik qulaajaanermit immikkut ittumik nalunaarusiorneq ukiup naanerani naammassisussaagaluartoq tunngavigalugu pissaaq. Suliarli taanna kinguaattooqqavoq, ukiumilu nutaami aatsaat aallartinneqassalluni.
'Paasiuminaalluinnartoq'
Naak danskit naalakkersuisuisa utoqqatsertoqarnissaa aalajangiiffiginiaraluaraa eqqartuussivimmi suliaq ingerlatiinnarneqarpoq.
Tamanna inatsisitigut ataataqanngitsut eqqartuussissuserisuata, Mads Prammingip paasiuminaatsippaa.
- Naalagaaffiup suliami matumani qanoq ajugaanissaa takujuminaatsippara. Ajugaassagunik aamma arlaatigut ajorsassapput. Tamannami aaqqiiviginiarlugu qanoq ilioqqissappat, taanna aperivoq.
Danskit naalakkersuisuisa suliamik suliarinninnerat kalaallit folketingimut ilaasortaatitaasa marluk Naaja H. Nathanielsenip (IA) aamma Qarsoq Høegh-Damip (N) aamma sakkortuumik isornartorsiorpaat.
- Suliap naalakkersuinikkut aaqqiiffigineqarsimannginnera ataqqinassuseqanngilluinnarpoq paasineqarsinnaanngilluinnarlunilu, Naaja H. Nathanielsen inoqatinut attaveqaatikkut marlunngornermi allappoq.
Isumaginninnermut ministereqarfik sinnerlugu eqqartuussissuserisup, Naalagaaffiup eqqartuussissuserisuata suliaq pisoqalisimanera eqqartuussivimmi tunngavilersuutigaa.
Prammingip tunngavilersuut tamanna aamma paasiuminaatsippaa.
- Danskit sulianik pisoqalisimasunut malittarisassaanik suliami matumani inuit pisinnaatitaaffiinut tunngasumi atuineq pisariaqaranilu kukkuneruvoq.
- Inuit pisinnaatitaaffii tunngaviusumik pisoqalineq ajorput. Pissutsinullu naapertuilluartutut naliliisoqarneratigut pisoqalisinnaapput. Tamanna naapertuilluarnersoq naapertuilluannginnersorluunniit apeqqutaavoq. Tamanna eqqartuussisut maanna immaqa eqqarsaatiginerpaassavaat, taanna oqarpoq.
Ataatani nassaariniarsimagaluaraa
Naalagaaffiup eqqartuussissuserisuata eqqartuussivimmi tunngavilersuuteqarnermini inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit suliami inuit pisinnaatitaaffiinik innarliisoqarsimanngitsoq aamma tunngavilersuutigaa.
Naalagaaffiup eqqartuussissuserisuata oqarnera naapertorlugu suliaq ukiut qulikkaat matuma siornatigut pisimasumut tunngassuteqarmat tamanna taamani inuit pisinnaatitaaffiinik paasinnittaaseq aamma Kalaallit Nunaanni kina ataataanersoq uppernarsaaniarnerup ajornakusoornera tunngavigalugu isigineqassaaq.
Eqqartuussissuserisup tamatuma saniatigut inatsisitigut ataataqanngitsut - meeqqat allat katisimanngitsut meeraat assigalugit naligiissilerneqarlutik inatsit 2014-imi allanngortinneqarmat piumasaqaateqarnissamut periarfissaqarsimasut aatsaallu ukiut arfineq-pingasut qaangiuttut piumasaqaateqarnerat tunngavilersuutigai.
Dorthea Josefsenip tunngavilersuut tamanna itisuumik anersaarutigeriarlugu anersaaruluutigaa.
- Oqarput taamaaliuinnarsinnaavusi, kisianni Kalaallit Nunaanni pissutsit allarluinnaapput. Ima utoqqaassuseqarpugut amerlasuujulluta inatsisinik qanorlu iliornissatsinnik ilisimasaqanngilagut, taanna oqarpoq.
Taassuma ataatavini kinaanersoq 1986-imi paasiniarsareqqaarpaa, inatsilli pissutigalugu itigartitsissuteqarfigineqarpoq.
Taanna ulluni pingasut sivisuut qaangiuttut Nuummut angerlarnissaminut maanna qilanaarpoq.
- Qilanaaqaanga. Ilaquttannut angerlarnissara pisariaqartippara. Naak sapaatip akunneraannaq maaniikkaluarlunga qaammat ataaseq qaangiutereersoq misigisimavunga. Ullualuit sakkortupput, kisianni maanna qaangiupput, maannalu angerlassaanga, taanna qungujulluni oqarpoq.
Eqqartuussut 2027-mi januaarip 19-ianni nalunaarutigineqassaaq, illuatungeriinnillu pissarsiarineqarsinnaalissalluni. Taamaammat taakku eqqartuussivimmut orniguteqqissanngillat.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t eqqartuussivimmi suliami ajugaassagunik tamanna inatsisitigut ataataqanngitsut allat taarsiiffigineqarsinnaanissaannut aamma tunngaviliisinnaalissaaq. 2016-imi nalunaarusiap inatsisitigut ataataqanngitsut 5000-t missaanniittut nalilerpaa.