Mette Frederiksenip suliamik ingerlatsineq illersoraa – inatsisitigut ataataqanngitsut eqqartuussivimmi suliaqarnissamut piareersartut

Danskit naalakkersuisuisa nunatsinnilu naalakkersuisut Danmarkip nunatta saammaateqatigiinnissaannik suliniuteqartut danskit naalakkersuisuisa inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t Østre Landsretimi ilassingajalerpaat. Kalaallit politikeriisa suliap eqqartuussivimmi suliarineqarnissaa isornartorsiorpaat.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

oktobarip 09-at 2026 07:30

Nutserisoq Connie Fontain, Medea Olsen, Ivalu Thorleifsen

Folketingimi ilaasortat Naaja H. Nathanielsenip (IA) aamma Qarsoq Høegh-Damip (N), inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit suliap eqqartuussivikkoortinneqangajalernera “nalorninartoqartippaat”.

Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t suliamik eqqartuussivikkoortinneqarnissaannut ukiut pingasut sinnerlugit utaqqipput. Tamarmik immikkut danskit naalagaaffianniit 125.000 koruuninik taarsiivigeqqupput, isumaqaramik inuttut pisinnaatitaaffitik unioqqutinneqarsimasut.

- Danskit naalagaaffiannit tamanna pillugu suli eqqaasaqartoqanngilaq, taamaallaat akerliuniarput, Naaja H. Nathanielsen oqarpoq nangillunilu:

- Saammaateqatigiinnissamut suliniuteqarluni tamanna ajornartorsiutaavoq, tassa suliaq danskit naalagaaffiat inatsisitigullu ataataqanngitsut akerleriittussanngorput.

Inatsisitigut ataataqanngitsuulluni qanoq isumaqarpa?

Uersakkat Kitaani 1963 sioqqullugu nunattalu sinnerani 1974 sioqqullugu ataatassarsiorsinnaatitaanngillat. Tassa ataatassarsiornissaminnut, kingornussinissamut ataatamilu kinguliaqatigilernissaanut pisinnaatitaaffeqanngillat. Taakku inatsisitigut ataataqanngitsutut kingorna taaneqartalerput.
Nunarput 1979-imi namminersornerulernissatta tungaanut Danmarkimi amtiuvoq, taamaammallu Danmarkimi inatsisinik taamanikkut malinnittussaatitaavoq.
Nunatsinni inatsisitigut ataataqanngitsut 1911-p 1974-illu akornanni 8000 missaanniittut, meeqqanut isumaginninnermullu ministereqarfiup nalunaarusiaani 2016-imeersumi erserpoq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 2016-imi 5000-ngajaasut, nalunaarusiami tassani aamma erserpoq.
Meeqqat pillugit inatsit 2014-imi allanngorpoq inatsisitigut ataataqanngitsut ataatassarsiorsinnaalersillugit ataataminniillu kingornussassat agguaanneqareersimanngippata kingornussisinnaangortillugit.
4,7 millionit koruunit inatsisitigut ataataqanngitsunut suliniutinut paasissutissiinertalinnut, katsorsaanertalinnut inatsisitigullu siunnersuinertalinnut 2019-imiit 2023-p tungaanut atugassatut illikarneqarput.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t Danmarkip naalagaaffia 2023-mi februaarimi eqqartuussivilersuuppaat. Taakku katillugit 3.250.000 koruuninik Danmarkip naalagaaffianit taarsiivigeqqupput. Danmarkip naalagaaffia taamaaliorumanngimmat eqqartuussivilersuuppaat.

Allisiguk

Danskit naalagaaffiata taarsiivigineqarnissamut piumasaqaat 2023-mi apriilimi itigartitsissutigaat. Isumaginninnermut ministereqarfiup Kammeradvokatillu taarsiissuteqarnissaq inatsisitigut tunngavissaqannginnerarpaat, ministereqarfiullu taamani tamanna pillugu paasissutissiissutigaa.

Eqqartuussisulli maanna aalajangertussanngorpaa. Eqqartuussivikkut suliassaq Østre Landsretimi novembarip 18-ianni aallartinneqassangatinneqarpoq.

Suliniuterpaaloqartoq

Naalakkersuisut danskillu naalakkersuisui nunatta Danmarkillu saammaateqatigiinnissamik eqqartuinerisa nalaanni isornartorsiuisoqarpoq.

Naalakkersuisut Danmarkillu saammaateqatigiinnissamut isumalioqatigiissitaliorusunnerat aggustimi saqqummiunneqarpoq, siulittaasup Jens-Frederik Nielsenip (D) oqarneratut, tamanna “saammaateqatigiinniarneq anguniarlugu piviusut paasiniarneqassapput”.

Danmarkimi ministeriunerup Mette Frederiksenip taamannak isumaqarneq nuannaarutigaa.

Danskilli naalagaaffiat inatsisitigut ataataqanngitsunut 26-nut eqqartuussivimmi akerliunissaa, saammaateqatigiinnissamut siuarsaataanani akerleriinnerulersitsissanngila?

- Allat eqqartuussivikkoortitsinermut tunngatillugu iliuusaat oqaaseqarfigisinnaanngilara. Tamanna akuliuffigissanngilara, Mette Frederiksen apersorneqarami taama akivoq.

Aamma atuarukInatsisitigut ataataqanngitsut, ukiut pingasut sinnerlugit utaqqereerlutik, danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut suliassanngortikkaat

Ministeriunerup danskit naalakkersuisoqatigiivisa inatsisitigut ataataqanngitsunut suliniutinik arlalinnik aallartitsisimanerat aammattaaq erseqqissaatigaa.

Naalakkersuisut danskillu naalakkersuisoqatigiivi oqaluttuarisaanermut pingaarutilimmik peqatigiillutik qulaajaasitsipput, inatsisitigullu ataataqanngitsunut tunngatillugu suliaq ilisimatusartunit misissorneqartussat ilagaat.

- Danmarkip tamanna siornatigut qujaannarfiginikuuaa. Naalakkersuisoqatigiilli tamatumunnga isumaqataapput tamannalu naalakkersuisunut akissutigaarput. Qanoq ingerlariaqqinnissarput pillugu maanna oqaloqatigissavagut, Mette Frederiksen nangilluni oqarpoq.

Naalakkersuisut inatsisitigut ataataqanngitsunut qitornavissianngortitaasimasunullu pisortatigoortumik utoqqatsernissaq pillugu isummernissaq, danskit naalakkersuisoqatigiinnissamut tunngavianni aamma allassimavoq. Tamanna ukioq naatinnagu piareertussamik immikkut ittumik nalunaarusiortoqarneratigut pissaaq.

Meeravissianngortinneqarsimasut inatsisitigullu ataataqanngitsut danskit naalakkersuisuisa tunngavissaanni eqqaaneqartut

Danskit naalakkersuisuisa nunatsinnilu naalakkersuisut Kalaallit nunaata Danmarkillu akornanni atassuteqarnermi qulaajaaneq ingerlanneqartoq aaqqissuunniarpaat, taamaalilluni inatsisitigut ataataqanngitsut meeravissianngortinneqarsimasullu pillugit immikkut ittumik 2026-p naanerani nalunaarusiaqassalluni.
Danskit naalakkersuisuisa inatsisitigut ataataqanngitsut aamma meeravissianngortinneqarsimasut ersarissarneqarnissaat nassuerutigineqarnissaallu pisariaqartoq nassuerutigaat, pisortatigoortumillu utoqqatsertoqassanersoq aalajangiiffiginiarlugu.
Danskit naalakkersuisuisa nunatsinnilu naalakkersuisut oqaluttuarisaanermik tamakkiisumik qulaajaaneq pillugu malitseqartitsiniarput. Uanilu saammaateqatigiinnissamut isumalioqatigiissitamik pilersitsisoqarsinnaanera ilaatigut eqqaaneqarluni.
Naalakkersuisut aamma danskit naalakkersuisuisa oqaluttuarisaanermik qulaajaaneq maanna suliarineqartoq 2022-mi isumaqatigiissutigaat.

Allisiguk

Nalunaarusiornissaq oqaluttuarisaanermut pingaarutilimmik qulaajaanermit aallaaveqassaaq. Inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit ilisimatusarnerup ukiup nutaap aallartinnerani aatsaat aallartinnissaa naatsorsuutigineqartoq, Ilisimatusarfiup KNR-imut ilisimatitsissutigaa.

Kapitalit nuanniitsut ernummatiginngikkai

Inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit suliaq oqaluttuarisaanermut pingaarutilimmik 2011-mi qulaajaaffigineqareerpoq, ilisimatusartut kalaallit meerartaat uersakkat inatsisitigut qanoq inissisimanerat qulaajarmassuk.

Naalakkersuisoqatigiit ullumikkut ilisimariikkat aallaavigalugit utoqqatsernissaq sooruna isummerfigisinnaanngikkaat?

- Naalakkersuisut peqatigalugit, inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit aamma apeqqutinut akissutisiserusukkatta qulaajaanerusoqarnissaanik aalajangernerput, ilaatigut pissutigalugu,

- Suleriuseq meeqqat misileraatigineqarsimasunut spiralilersuisimanermullu tunngatillugu atoreersimasatsinnut assingusumik misiliiniarpugut.

- Oqaluttuarisaanitsinnilu kapitalini nuanniitsuni qanoq pisoqarsimaneranik saqqummiussineq tunngaviusumik pitsaasuusoraara. Nuanniitsunik qulaajaanissaq ernummatiginngilara. Isumaqarpunga taamaaliorneq Kalaallit Nunaannut Danmarkimullu iluaqutaassasoq. Nakussassaatigissavarput, Mette Frederiksen nangilluni oqarpoq.

Inatsisitigut ataataqanngitsut naalagaaffik eqqartuussivilersuutilermassulli ukiut pingasut sinnerpaat. illit ukiuni taakkunani ministeriuneruvutit. Sooruna eqqartuussivilersuunneqarnissaq sioqqullugu iliuuseqanngitsusi?

- Apeqqummik taassuminnga aperineqarnissannut arlalitsigut pissutissaqarluarpoq. Isumaqanngilanga Danmarkip Kalaallit Nunaatalu oqaluttuarisaanermi ataqatigiinnerat eqqarsaatigalugu iliuuseqarsimanngitsugut, ministeriuneq nangippoq.

Mette Frederiksen ministeriuneqarfimmi nunap assingata, qulaatungaani ima allannertalimmi “Arctic Ocean”-ip saavani issiavoq. Ministeriunerup talerpiata tungaani Kalaallit Nunaata assinga nivingavoq.

Taanna akunnialuit sioqqullugit Folketingip ammaanersiornerani oqaluttarfimmit kalaallinut innuttaasunut toqqaannartumik oqaaseqarpoq.

“Kalaallit Nunaat. Grønlændernes land,” taanna ilaatigut oqarpoq.

- Danskit naalakkersuisui kapitalit nuanniitsut misissorniarlugit iliuuseqarfiginiarlugillu aatsaat taama iliuuseqartigipput.

- Iliuuserpassuaqarpugut, inuilli arlallit taamaaliorneqartussaanatik taamaaliugaasimanerat maluginiarpara, Mette Frederiksen nangippoq.

Ersarissumik oqariartuuteqartoqarnissaa amigaatigigaa

Inatsisitigut ataataqanngitsut danskit naalagaaffiannit utoqqatserfigineqarnissamik taarsiiffigineqarnissamillu 2022-mi juunimi piumasaqaateqaqqaarput.

Spiralilersuisoqarneranik suliaq aallartimmalli naalakkersuisut danskillu naalakkersuisuisa akornanni avissaartuuttoqarpoq, Amerikamiullu præsidentiata nunatsinnik tiguserusunnera qaninnerulersitsilluni.

Naleqqamiit, Qarsoq Høegh-Damip oqarnera naapertorlugu inatsisitigut ataataqanngitsunut tunngatillugu apeqqutip eqqartuussivimmi suliarineqarnissaani danskit naalakkersuisuisa nunatta Danmarkillu saammaateqatigiinnissaanik oqaluuserinninnera “quianakujuttuuvoq”

- Maani (Danmarkimi aaqq.) suliniarnermut nunatsinni naalakkersuisunit naalagaaffiup eqqartuussivilersuunniarneqarnerani saammaateqatigiinnissamik oqaluuserinninnerup mitallikunnerunera pillugu ersarinnerusumik oqariartuuteqartoqarnissaa kissaatigaa.

- Saammaateqatigiinnissamik suli oqaluuserinninniartoqarnera naleqqutinngilaq, taanna oqarpoq.

KNR-ip isornartorsiuineq Jens-Frederik Nielsenimut pingasunngornermi saqqummiuppaa. Ilanngutassialli saqqummersinneqannginnerani apersorneqarnissaa periarfissaanngilaq.

- Qarsup isumaliutersuutaa isumaqatigaara, taamaammat eqqartuussivikkoortitsinani aaqqiissutissamik nassaarnissarput ilungersorluta sulissutigaarput, Jens-Frederik Nielsen KNR-imut allakkatigut akissummi allappoq.

Eqqartuussissuserisoq, Mads Pramming Pramming Advokaterineersoq inatsisitigut ataataqanngitsunut 26-nut eqqartuussissuserisuuvoq, taassuma inuit amerlanerusut danskit naalagaaffiannit taarsiiffigineqarnissaq kissaatigigaat paasissutissiissutigaa.

Inuit taakku 26-t suliami ajugaassagunik tamanna inatsisitut ataataqanngitsut allat aamma taarsiiffigineqarsinnaalernissaannut najoqqutassiissaaq.

Inuit sisamat nunatsinnit Danmarkimut 1950-ikkunni ukiunilu qulikkaani tulliuttuni meeravissianngortinneqarsimasut naalagaaffimmit utoqqatserfigineqarnissaq taarsiiffigineqarnissarlu aamma piumasaqaatigaat. Inuit sisamat oqarnerat naapertorlugu angajoqqaatik akuersitinneqanngitsut meeravissianngortinneqarsimapput.

Mette Frederiksenip danskit naalagaaffiata saammaateqatigiinnissamut aningaasaateqarfik, kalaallit danskit naalagaaffiannik naapertuilluanngitsuliorfigineqarsimasut qinnuteqarfigisinnaasaannik, pilersitsinissaq kissaatigigaa siusinnerusukkut oqaatigaa. Taassuma tamanna arnanut spiralilersuinermi eqqugaasimasunut utoqqatsissuteqarnermut atatillugu oqaatigaa.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.