Inatsisitigut ataataqanngitsoq eqqartuussivimmi: - Qaangersinnaanngisannik suli maqaasisaqarpunga

Eqqartuussivimmi suliami maluginiarneqarluartumi inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t danskit naalagaaffiannit taarsiiffigineqarnissartik piumasaraat. Taakkunannga sisamat meeraanerminni qinngasaarneqartarsimanertik, maqaasisaqarnertik attaveqarfeqartutullu misigisimannginnertik pillugit pingasunngornermi oqaluttuarput.
Naalagaaffimmik eqqartuussisunut tunniusseqataasut inatsisitigut ataataqanngitsut pingasut. Saamerlerniit Tida Ravn, Dorthea Josefsen aamma Klaus Frederiksen. Assi © : KNR/Ann-Sophie Greve Møller
novembarip 18-at 2026 15:37

Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t danskillu naalagaaffiata akornanni eqqartuussivimmi suliaq  Københavnimi Østre Landsretimi pingasunngornermi nanginneqarpoq. 

Eqqartuussinermi ullut aappassarivaat, Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut inuit pisinnaatitaaffiisa unioqqutinneqarsimanerat pissutigalugu danskit naalagaaffiannit tamarmik immikkut 125.000 koruuninik taarsiiffigineqarnissartik piumasaraat. Isumaginninnermut ministereqarfiup piumasaqaat 2023-mi itigartippaa.

Inatsisitigut ataataqanngitsut sisamat eqqartuussivimmi pingasunngornermi nassuiaateqarput. Meeraanerminni qinngasaarneqartarsimanertik, allanut ilaasutut misigisimannginnertik ataataminnillu ilisarisimanngisaannakkaminnik maqaasisaqarnertik ilaatigut oqaluttuarivaat.

Inatsisitigut ataataqanngitsuulluni qanoq isumaqarpa?

  • Uersakkat Kitaani 1963 sioqqullugu nunattalu sinnerani 1974 sioqqullugu ataatassarsiorsinnaatitaanngillat. Tassa ataatassarsiornissaminnut, kingornussinissamut ataatamilu kinguliaqatigilernissaannut pisinnaatitaaffeqanngillat. Taakku inatsisitigut ataataqanngitsutut kingorna taaneqartalerput.
  • Nunarput 1979-imi namminersornerulernissatta tungaanut Danmarkimi amtiuvoq, taamaammallu Danmarkimi inatsisinik taamanikkut malinnittussaatitaavoq.
  • Nunatsinni inatsisitigut ataataqanngitsut 1911-p 1974-illu akornanni 8000 missaanniittut, meeqqanut isumaginninnermullu ministereqarfiup nalunaarusiaani 2016-imeersumi erserpoq.
  • Inatsisitigut ataataqanngitsut 2016-imi 5000-ngajaasut, nalunaarusiami tassani aamma erserpoq.
  • Meeqqat pillugit inatsit 2014-imi allanngorpoq inatsisitigut ataataqanngitsut ataatassarsiorsinnaalersillugit ataataminniillu kingornussassat agguaanneqareersimanngippata kingornussisinnaangortillugit.
  • 4,7 millionit koruunit inatsisitigut ataataqanngitsunut suliniutinut paasissutissiinertalinnut, katsorsaanertalinnut inatsisitigullu siunnersuinertalinnut 2019-imiit 2023-p tungaanut atugassatut illikarneqarput.
  • Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t Danmarkip naalagaaffia 2023-mi februaarimi eqqartuussivilersuuppaat. Taakku katillugit 3.250.000 koruuninik Danmarkip naalagaaffianit taarsiivigeqqupput. Danmarkip naalagaaffia taamaaliorumanngimmat eqqartuussivilersuuppaat.

Siullersaalluni nassuiaateqartuuvoq Klaus Frederiksen, 1962-imi Qullissani, siornatigut aamarsuarsiorfiusumi, inunngorpoq. Kingusinnerusukkut Ikamiuni ilaqutariinnut paarisassanngortinneqarpoq.

Meeraalluni 'uersagaanini' pillugu qinngasaarneqartuartarneq misigisimavaa.

- Assersuutigalugu oqartoqartarpoq 'kalaaliunngilatit, maanimiuunngilatit'. Meeqqat inersimasullu taama oqaluttarput. Meerarsiatut aamma arlaleriaqalunga oqarfigineqartarpunga, qujamasuttariaqartunga akeqanngitsumik paariumaneqarama, nerisassaqartinneqarlunga atisassaqartinneqarlungalu, Klaus Frederiksen – Danmarkimeersumik ataatalik – taama oqaluttuarpoq.

Angutaata isertugaataa

Klaus Frederiksen assigalugu Tida Ravnip - 69-inik ukioqartup – ataata ilisarisimanagu peroriartorneq qanoq innersoq misigisimavaa.

Allattaavik tigummiarlugu eqqartuussivimmi ilisimannittut nassuiaasarfimmut sassarpoq.

Aasianni inunngorlunilu peroriartorpoq, kisiannili meeraallunili anaanani ilagalugu Danmarkimut nuulluni.

- Anaanaga oqarpoq avatangiisitta uagutsinnik isiginneriaasiat akueriuminaappallaartoq. Paasilerpara aammattaaq anaanagut ilaqutariinnit kanngusuutigineqartut, ’anguserituutut’ isigineqarlutik. Danmark tassaavoq taamatut atugaqarunnaarnissamut periarfissaq, Tida Ravn oqaluttuarpoq.

Angutaata isertugaatigivaa, tassami inunngornerata nalaani angutaa Danmarkimi ilaqutaqareerpoq.

Inersimasunngorami ataataminit qatanngutini angutit tallimat attaveqarfigilerpai. Ataatanili toqunnginnerani naapinngisaannarpaa.

- Silarsuara sequmippoq, maannami takunngisaannartussanngorpara, Tida Ravn oqaluttuarpoq.

- Timinni eqqumiitsoqartuarnikuuvoq, tamannalu peerunnavianngilaq, ataataga toqunikuummat, nangilluni oqarpoq.

DNA-mik misissuisitsineq mumisitsilluinnarpoq

Dorthea Josefsen, eqqartuussivimmi pingajuulluni oqaluttuartoq, aamma meeraanermini qinngasaarneqartarsimavoq.

Anaanamini aanaminilu peroriartorpoq, kina ataataginerlugu nalullugu.

- Kalaallisut isikkoqannginnama qallunaajunera pillugu qinngasaarneqakulasarpunga, oqaluttuarpoq.

Inatsit nutaaq 2014-imi atuutilerpoq, taannalu malillugu inatsisitigut ataataqanngitsut uersakkatut allatut pisinnaatitaalerput ataataqarnissaminnut kingornussinissaminnullu.

Tamanna tunngavigalugu Dorthea Josefsenip ataatassarsiuilluni suliaq aallartissinnaalerpaa. Ataatami kinaaneranik ilisimatinneqarpoq, angutaali toqoreersimavoq.

Paarlaallugu ilaqutartaarisorisaminut attaveqalerpoq. Ataatsimoorlutik ataatagisorisaata ilerra alakkarpaat.

Tida Ravn (saamerleq.), Dorthea Josefsen aamma Klaus Frederiksen (talerperleq) ullumi Østre Landsretimiipput. Eqqartuussissuserisorivaat Mads Pramming, Pramming Advokaterineersoq. Assi © : KNR/Ann-Sophie Greve Møller

Kisianni MyHeritage DNA-mik misissuinissamik kinguaariillu paasiniarnissaannik neqerooruteqartartoq aqqutigalugu DNA-mik misissuisitsinerup takutippaa angumminit eqqarlii naatsorsuutigeqqaaraluagaanit allarluinnaasut.

Tassami paasinarsivoq ataatagisorisaa tassaanngitsoq ataatavia.

- Inuit allat (ilaqutaasorisat, aaqq.) inuunerannik taamarsuaq akornusersuisimanera kanngusuutigivara. Allatut ajornartumik pissutsit pillugit ilisimatittariaqarpakka, ilaqutariinngilluinnarluta.

Aatsaat oktobarip 13-ianni aalajangiunneqarpoq kina ataatavigineraa. 1993-imi toqusimavoq.

Qullii kuulerput, qiasunngullunilu nangippoq:

- Suli maqaasisaqarpunga, qaangersinnaanngisannik. Toqussama tungaanut maqaasisaqartuassaanga.

Ataatsimooqatigiinnerup avataaniitinneqarpoq

Uullat Bach kingullersaalluni oqaluttuarpoq. Skærmikkut Nuummiit eqqartuussivimmi nassuiaateqarpoq.

Arlalialunnguanik qaammateqarluni meeravissianngortinneqarpoq Aasiannilu peroriartorluni. Allat assigalugit aamma 'amimi nutsamilu qalipaataat angissutsilu' pissutigalugit qinngasaarneqartarsimavoq.

- Nuanniitsunik misigisaqartarpunga, 'piitsup meeraa', 'anaanat ataatallu sumiippat', 'angerlarit' oqarfigineqartarlunga. 

Uullat Bachip misigisarsimavaa, qatanngutinilu angut – aamma meeravissiaasoq – ataatsimooqatigiinnerup avataaniitinneqarlutik.

- Aneqqusaasarpugut. Artornartaqaaq, malunnartumik attortisimalluni oqarpoq.

Uullat Bachip oqaluttuarnera aamma eqqartuussisunut suliassanngortitsisunut allanut pingasunut sunniuteqarpoq, nassuiaateqarneranilu killitsissimasut ersarilluni.

Eqqartuussineq sisamanngornermi, eqqartuussiffiusussami kingullermi, nanginneqassaaq. Eqqartuussutip qaqugu nalunaarutigineqarnissaa suli ilisimaneqanngilaq.