Inatsisitigut ataataqanngitsut: Eqqartuussivimmi ulluni pingasuni suliaq naammassivoq – januaarimi eqqartuussuteqartoqarnissaa utaqqisaalerpoq
Nunatsinnit inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t danskillu naalagaaffiata akornanni eqqartuussivimmi suliaq maluginiarneqarluartoq pillugu eqqartuussivimmi suliaq ullumi naggataamik suliarineqarpoq.
Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut 26-t inuttut pisinnaatitaaffimmi unioqqutinneqarsimanerannut immikkut 125.000 koruuninik taarsiiffigineqaqqupput.
Isumaginninnermut ministereqarfiup piumasaqaat 2023-mi itigartitsissutigaa, eqqartuussivimmilu suliaq Københavnimi Østre Landsretimi marlunngornermi aallartinneqarpoq.
- Danskit naalakkersuisuisa tunngavilersuutaat nutaaq marlunngormat atuarpara, Pramming Advokaterinit, eqqartuussissuserisoq, Mads Pramming suliassanngortitsisunut 26-nut eqqartuussissuserisuusoq aallarniivoq.
Danskit naalakkersuisuisa juunimi tunngavianni naalakkersuisut inatsisitigut ataataqanngitsut qulaajaasoqarnissaa akuersisoqarnissaalu pisariaqartikkaat nassuerutigalugu aamma pisortatigoortumik utoqqatsertoqassanersoq aalajangiiffigineqassasoq allassimavoq.
- Tassa tamanna eqqartuussivimmut suliassanngortitsineranni pissutaasoq, Pramming oqarpoq, nangillunilu:
- Suliamili matumani ministereqarfik inuit pisinnaatitaaffii unioqqutinneqarsimasorinagit akiliisoqassanngitsorlu isumaqarluni nalunaaruteqarpoq. Tamanna aamma erseqqissaaneruvoq.
Danskit naalakkersuisuisa inatsisitigut ataataqanngitsunut utoqqatsertoqarsinnaanera Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni oqaluttuarisaanermik qulaajaanermi immikkut ittumik nalunaarusiaq tunngavigalugu aalajangiiffiginiarpaa.
Nalunaarusiaq ukioq naatinnagu piareertussaagaluarpoq, qulaajaanermili suliaqarneq ukiup nutaap aallartinnerani aatsaat aallartinneqassaaq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut naalagaaffimmit taarsiiffigineqarnissamik qinnuteqarneranit ukiut pingasut sinnerlugit qaangiupput. Piffissap ingerlanerani suliassanngortitsisunit marluk qimagupput, arlallillu utoqqaapput, Mads Pramming oqarpoq.
- Inatsisitigut ataataqanngitsut ukiutik pissutigalugit kingusinaannginnerminni naapertuilluartumik pineqarnissaminnut akuerineqarnissaminnullu immaqa periarfissatuaqarput, taanna oqarpoq.
Danmarkimi meeqqatulli pisinnaatitaaffeqanngitsut
’Inatsisitigut ataataqanngitsut’ meeqqanut nunatta kitaani 1963 sioqqullugu nunattalu sinnerani 1974 sioqqullugu uersakkanut taaguutaavoq.
Ataataasup kinaassuserneqarnissaa taamanikkut pisussaaffiunngilaq. Tamanna pissutigalugu, meeqqat Danmarki meeqqat 1938-mili pisinnaatitaaffiat assigalugu kina ataatarinerlugu paasisinnaatitaanngillat, kingornussisinnaatitaanngillat kinguliaaluunniit kinguliarisinnaatitaanagu.
Mads Prammingip oqarnera naapertorlugu taamani inatsimmi atuuttumi meeqqat uersagaanngitsut uersakkallu akornanni assigiinngisitsisoqarnera ersarippoq.
- Uersagaanngitsut uersakkallu assigiinngisinneqarput, aamma suminngaanneerneq inuiaassuserlu pissutigalugit assigiinngisitsisoqarpoq. Inatsit una kalaallinut danskinuunngitsorlu eqquivoq, taanna eqqartuussivimmi oqarpoq.
Ministereqarfiup suliaq pisoqalisimasorigaa
Naalagaaffiup eqqartuussissuserisua Isumaginninnermut ministereqarfiup suliamik isiginninneranik eqqartuussivimmi suliaqarnerup ulluisa pingajussaanni aatsaat siullermeertumik saqqummiivoq.
Naallu eqqartuussissuserisup "ataatamik maqaasisaqarneq tarnikkullu kingunerluutit pillugit oqaluttuat uummatikkut annernartut" pineqartut pingaartuutikkaluarai ministereqarfiup taarsiissuteqartoqarnissaa itigartitsissutigaa.
Naalagaaffiup eqqartuussissuserisuata pissutsit itigartitsinerminut tunngavigeqqaakkani erseqqissaatigai: tassa suliaq pisoqalisimavoq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut ataatavimminnik uppernarsaasinnaatitaanissaannut inatsit nutaaq 2014-mi juunip aallaqqaataanni atuutilersinneqarpoq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t danskit naalagaaffiannit taarsiiffigineqarnissamut piumasaqaat 2022-mi juunimi nassiuppaat.
Naalagaaffiup eqqartuussissuserisuata inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisoqarsimanera aamma apeqquserpaa, inuit pisinnaatitaaffiimi taamani allatut paasineqartarput.
Danskilli naalagaaffiata Kalaallit Nunaanni meeqqat uersakkat pisinnaatitaaffeqannginnerat inuiaqatigiinnilu ineriartorneq qisuariarfigai. Tamanna 2014-mi inatsisit allanngortinneqarnerannik ilaatigut kinguneqarpoq, Naalagaaffiup eqqartuussissuserisua oqarpoq.
Isumaqatigiissuteqarsinnaanissaq neriuutigigaluaraa
Mads Prammingip oqarnera naapertorlugu danskit suliat pisoqalisimanerannut malittarisassaannik atuineq "pisariaqaranilu kukkuneruvoq". Taassuma tamanna KNR-imit eqqartuussinerup kingorna apersorneqarnermini oqaatigaa.
- Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsinermut tunngassuteqarpoq, susoqarsimaneralu qularutissaanngilaq. Ministereqarfiup inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisoqarsimannginneranik ersarissumik oqaaseqarnera uissuummissutiginerpaavara, taanna oqarpoq.
Eqqartuussut 2027-mi januaarip 19-ianni nalunaarutigineqassaaq, illuatungeriinnillu pissarsiarineqarsinnaalissalluni. Taamaammat eqqartuussivimmi naapeqqissanngillat.
Inatsisitigut ataataqanngitsut pingasut eqqartuussivimmi suliamut malinnaajartorlutik nunatsinnut Danmarkimukarput. Taakku eqqartuussivimmi pingasunngornermi nassuiaateqartinneqarput.
Klaus Frederiksen taakku ilagaat.
- Ullut pingasut sivisupput, taanna qasusumik nipeqarluni oqarpoq, nangillunilu:
- Naalagaaffiup oqaluttuassarput tusareeruniuk suliaq assersuutigalugu isumaqatigiissuteqarnikkut naammasserusussinnaassagaa neriuutigigaluarpara. Kisianni naamik. Tassunga takussutissaqanngilaq. Tamanna uagutsinnut killuussinerullunilu anneruniarneruvoq, taanna oqarpoq.
Mads Prammingip danskit naalagaaffiata eqimattat Kalaallit Nunaanniittut eqqartuussivimmi suliaq kingorna qanoq saammaateqatigissanerai aamma takujuminaatsippaa.
- Naalagaaffiup suliami matumani qanoq ajugaanissaa takujuminaatsippara. Ajugaassagunik aamma arlaatigut ajorsassapput. Tamannami aaqqiiviginiarlugu qanoq ilioqqissappat, taanna naggasiilluni oqarpoq.
Naalagaaffiup eqqartuussissuserisuata apersorneqarnissaa periarfissaanngilaq.