Inatsisitigut ataataqanngitsut: Suliaq tamaanga killimmat ’eqqumiippoq’
Kalaallit inatsisitigut ataataqanngitsut Danmarkillu naalagaaffiata akornanni eqqartuussivimmi suliassaq annertuumik maluginiarneqartoq marlunngornermi Københavnimi Østre Landsretimi aallartippoq.
Inuit 26-t inatsisitigut ataataqaratik inunngornikut eqqartuussineq maanna aallartittoq ukiut pingasut sinnerlugit utaqqivaat.
Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisoqarsimanera pissutigalugu Danmarkip naalagaaffianit immikkut tamarmik 125.000 koruuninik taarsiiffigineqarnissartik piumasaraat. Isumaginninnermut ministereqarfiup piumasaqaat 2023-mi itigartippaa.
Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut 26-t sinnerlugit eqqartuussivimmi suliassamik ingerlatsissaaq eqqartuussissuserisoq Mads Pramming, Pramming Advokaterineersoq.
Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut pingasut marlunngornermi eqqartuussivimmi najuupput. Eqqartuussivimmi nassuiaateqariartorlutik Kalaallit Nunaannit Danmarkiliarput.
- Taakku tunuliaqutaralugit amerlasuut assingusumik inissisimasut, suliap matuma inerneranik taarsiiffigineqarnissaminnut piumasaqaataat aalajangiiffigineqartussat, Mads Pramming eqqartuussivimmi nassuiaalluni aallartippoq.
2016-imi nalunaarusiami missingerneqarpoq taamanikkut Kalaallit Nunaanni inatsisitigut ataataqanngitsut 5.000-inik ikinnerulaartut.
Eqqartuussissuserisup eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut ataatsimoorutigisaat nassuiarpai. ’Inatsisitigut ataataqanngitsutut’ pineqarput uersakkat Kitaani 1963 sioqqullugu Kalaallit Nunaatalu sinnerani 1974 sioqqullugu inunngornikut.
Taamanikkut ataatassarsiuussinissaq inatsisitigut pisussaaffiunngilaq. Tamatuma kingunerisaanik meeqqat ataataminnik ilisimanninnissamut, ataataminnit kingornussinissamut imaluunniit ataatamik naggataannik kinguliaqalernissamut ingerlaannartumik pisinnaatitaaffeqanngillat.
Akerlianik pisinnaatitaaffiit taakku 1938-mili Danmarkimi atuutilerput.
- Kalaallit Nunaanni angutit uersakkamut akiliutinik ataasiarlutik akiliisussanngortinneqarsinnaasarput. Kalaallit Nunaannit aallassagunik aningaasat ataasiartumik akilersinnaavaat, taamaalillunilu suliaq taanna naammassineqartarpoq, Pramming nangippoq.
Nunasiaanerup kingunerisai
Eqqartuussissuserisoq naapertorlugu Kalaallit Nunaata Danmarkillu nunasiaateqarnerup nalaani nunasiaataajunnaareernerullu kingorna attaveqatigiinnerat inuit taakkua atugaannut annertuumik sunniuteqarsimavoq.
- Danskit malittarisassaat Københavnimi akuersissutigineqarput, tamatumalu kingunerisaanik inatsisitigut ataataqanngitsut Danmarkimi innuttaasut pisinnaatitaaffiisa assinginik pisinnaatitaaffeqarsimanngillat. Aamma ataatamik kinaanerata inatsisitigut aalajangersarneqarnissaa periarfissaqarfigisimanngilaat.
- Suliaq tunngaviusumik pingaaruteqarpoq, kalaallinullu innuttaasunut amerlasuunut pingaaruteqarluni, eqqartuussissuserisoq eqqartuussivimmi najuuttunut, amerlangaatsiartunut, oqarpoq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut arlallit ataatavii tassaapput danskit amerikamiullu suliartorlutik Kalaallit Nunaanniittut.
Pineqartut ilaat peroriartornerminni immikkoortitaallutik nikassarneqartarsimapput.
Prammingip inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit 2011-mi oqaluttuarisaanikkut misissuineq innersuussutigaa. Tassani allaaserineqarpoq meeqqat ilaat qanoq qinngasaarneqartarsimanersut, aqqusinermi qitserarneqartarsimanersut ujaqqanillu milloorneqartarsimasut.
Arnat katissimanatik meerartaartut ilaat nujaajagaasarsimapput, naalagissanullu iseqqusaasaratik.
Eqqugaasut ilaat oqaluttuaa issuarpaa:
- Toqunnginninni ataataqarnerma, ataatamalu qanoq ateqarnerata oqaatigisinnaalernissaat sinnattoraara.
Oqaatsit taakku atuarneqarmata eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut ilaat malunnartumik killitsippoq, qullinilu kakkissarfimmik qaqortumik allarterlugit.
Danskit naalakkersuisut utoqqatsernissaq pillugu isummerniarput
Eqqartuussissuserisup aamma suliap maannakkorpiaq pingaaruteqartuunera politikkikkullu nalunaarutigineqartut eqqartorpai.
Danmarkimi naalakkersuisooqatigiit 2026-mi juunimi naalakkersuisooqatigiinnissamut tunngavissatut isumaqatigiissutaat, inatsisitigut ataataqanngitsut aamma eqqaaneqarfigisaat, innersuussutigaa.
Tassani allassimavoq naalakkersuisut inatsisitigut ataataqanngitsunut kalaallinullu meeravissianngortitaasimasunut pisortatigoortumik utoqqatsernissaq pillugu isummerniartut.
Tamanna suliat pillugit immikkut nalunaarusiaq tunngavigalugu pissaaq. Nalunaarusiaq Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni oqaluttuarisaanikkut maanna misissuinermut ingerlanneqartumut ilaavoq.
- Maanna maani eqqartuussivimmiippugut, apeqqut pineqartoq isummerfiginiarlugu, tamatumalu ilutigisaanik naalagaaffik kukkusimannginerartoq.
- Tamanna eqqumiiginarpoq, Mads Pramming oqarpoq.
Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut ilaat alla nipaqanngitsumik ersaartaappoq.
Eqqartuussineq nalunaaquttap akunnerinik sisamanik sivisussuseqangajappoq, piffissarlu taanna Prammingip suliap saqqummiunneranut atorpaa.
Pingasunngornermi inatsisitigut ataataqanngitsut sisamat eqqartuussivimmi namminneq nassuiaateqartussaapput.
Eqqartuussivimmi suliaq ulluni pingasuni ingerlanneqartussatut pilersaarutigineqarpoq.
Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut 26-t eqqartuussivimmit isumaqatigineqarpata, eqqartuussutip inernera inuit allat assingusumik inissisimasut pillugit aamma pingaaruteqalersinnaavoq. Pramming Advokater naapertorlugit eqqartuussissuserisoqarfik inatsisitigut ataataqanngitsunit allanit 100-t sinnerlugit saaffigineqareerpoq.