Inatsisitigut ataataqanngitsut: Suliaq tamaanga killimmat ’eqqumiippoq’

Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t Danmarkillu naalagaaffiata akornanni eqqartuussivimmi suliassaq marlunngornermi Københavnimi aallartippoq. Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisimanera pissutigalugu Danmarkip naalagaaffianit katillugit 3.250.000 koruuninik taarsiiffigineqarnissartik piumasaraat.
Eqqartuussineq Københavnimi Østre Landsret-imi ingerlanneqarpoq. Assi © : Thomas Lekfeldt/Ritzau Scanpix
novembarip 17-at 2026 15:38

Kalaallit inatsisitigut ataataqanngitsut Danmarkillu naalagaaffiata akornanni eqqartuussivimmi suliassaq annertuumik maluginiarneqartoq marlunngornermi Københavnimi Østre Landsretimi aallartippoq.

Inuit 26-t inatsisitigut ataataqaratik inunngornikut eqqartuussineq maanna aallartittoq ukiut pingasut sinnerlugit utaqqivaat.

Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisoqarsimanera pissutigalugu Danmarkip naalagaaffianit immikkut tamarmik 125.000 koruuninik taarsiiffigineqarnissartik piumasaraat. Isumaginninnermut ministereqarfiup piumasaqaat 2023-mi itigartippaa.

Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut 26-t sinnerlugit eqqartuussivimmi suliassamik ingerlatsissaaq eqqartuussissuserisoq Mads Pramming, Pramming Advokaterineersoq.

Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut pingasut marlunngornermi eqqartuussivimmi najuupput. Eqqartuussivimmi nassuiaateqariartorlutik Kalaallit Nunaannit Danmarkiliarput.

- Taakku tunuliaqutaralugit amerlasuut assingusumik inissisimasut, suliap matuma inerneranik taarsiiffigineqarnissaminnut piumasaqaataat aalajangiiffigineqartussat, Mads Pramming eqqartuussivimmi nassuiaalluni aallartippoq.

2016-imi nalunaarusiami missingerneqarpoq taamanikkut Kalaallit Nunaanni inatsisitigut ataataqanngitsut 5.000-inik ikinnerulaartut.

Inatsisitigut ataataqanngitsuulluni qanoq isumaqarpa?

  • Uersakkat Kitaani 1963 sioqqullugu nunattalu sinnerani 1974 sioqqullugu ataatassarsiorsinnaatitaanngillat. Tassa ataatassarsiornissaminnut, kingornussinissamut ataatamilu kinguliaqatigilernissaannut pisinnaatitaaffeqanngillat. Taakku inatsisitigut ataataqanngitsutut kingorna taaneqartalerput.
  • Nunarput 1979-imi namminersornerulernissatta tungaanut Danmarkimi amtiuvoq, taamaammallu Danmarkimi inatsisinik taamanikkut malinnittussaatitaavoq.
  • Nunatsinni inatsisitigut ataataqanngitsut 1911-p 1974-illu akornanni 8000 missaanniittut, meeqqanut isumaginninnermullu ministereqarfiup nalunaarusiaani 2016-imeersumi erserpoq.
  • Inatsisitigut ataataqanngitsut 2016-imi 5000-ngajaasut, nalunaarusiami tassani aamma erserpoq.
  • Meeqqat pillugit inatsit 2014-imi allanngorpoq inatsisitigut ataataqanngitsut ataatassarsiorsinnaalersillugit ataataminniillu kingornussassat agguaanneqareersimanngippata kingornussisinnaangortillugit.
  • 4,7 millionit koruunit inatsisitigut ataataqanngitsunut suliniutinut paasissutissiinertalinnut, katsorsaanertalinnut inatsisitigullu siunnersuinertalinnut 2019-imiit 2023-p tungaanut atugassatut illikarneqarput.
  • Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t Danmarkip naalagaaffia 2023-mi februaarimi eqqartuussivilersuuppaat. Taakku katillugit 3.250.000 koruuninik Danmarkip naalagaaffianit taarsiivigeqqupput. Danmarkip naalagaaffia taamaaliorumanngimmat eqqartuussivilersuuppaat.

Eqqartuussissuserisup eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut ataatsimoorutigisaat nassuiarpai. ’Inatsisitigut ataataqanngitsutut’ pineqarput uersakkat Kitaani 1963 sioqqullugu Kalaallit Nunaatalu sinnerani 1974 sioqqullugu inunngornikut.

Taamanikkut ataatassarsiuussinissaq inatsisitigut pisussaaffiunngilaq. Tamatuma kingunerisaanik meeqqat ataataminnik ilisimanninnissamut, ataataminnit kingornussinissamut imaluunniit ataatamik naggataannik kinguliaqalernissamut ingerlaannartumik pisinnaatitaaffeqanngillat.

Akerlianik pisinnaatitaaffiit taakku 1938-mili Danmarkimi atuutilerput.

- Kalaallit Nunaanni angutit uersakkamut akiliutinik ataasiarlutik akiliisussanngortinneqarsinnaasarput. Kalaallit Nunaannit aallassagunik aningaasat ataasiartumik akilersinnaavaat, taamaalillunilu suliaq taanna naammassineqartarpoq, Pramming nangippoq. 

Nunasiaanerup kingunerisai

Eqqartuussissuserisoq naapertorlugu Kalaallit Nunaata Danmarkillu nunasiaateqarnerup nalaani nunasiaataajunnaareernerullu kingorna attaveqatigiinnerat inuit taakkua atugaannut annertuumik sunniuteqarsimavoq. 

- Danskit malittarisassaat Københavnimi akuersissutigineqarput, tamatumalu kingunerisaanik inatsisitigut ataataqanngitsut Danmarkimi innuttaasut pisinnaatitaaffiisa assinginik pisinnaatitaaffeqarsimanngillat. Aamma ataatamik kinaanerata inatsisitigut aalajangersarneqarnissaa periarfissaqarfigisimanngilaat.

- Suliaq tunngaviusumik pingaaruteqarpoq, kalaallinullu innuttaasunut amerlasuunut pingaaruteqarluni, eqqartuussissuserisoq eqqartuussivimmi najuuttunut, amerlangaatsiartunut, oqarpoq.

Inatsisitigut ataataqanngitsut arlallit ataatavii tassaapput danskit amerikamiullu suliartorlutik Kalaallit Nunaanniittut.

Pineqartut ilaat peroriartornerminni immikkoortitaallutik nikassarneqartarsimapput.

Prammingip inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit 2011-mi oqaluttuarisaanikkut misissuineq innersuussutigaa. Tassani allaaserineqarpoq meeqqat ilaat qanoq qinngasaarneqartarsimanersut, aqqusinermi qitserarneqartarsimanersut ujaqqanillu milloorneqartarsimasut.

Arnat katissimanatik meerartaartut ilaat nujaajagaasarsimapput, naalagissanullu iseqqusaasaratik.

Eqqugaasut ilaat oqaluttuaa issuarpaa:

- Toqunnginninni ataataqarnerma, ataatamalu qanoq ateqarnerata oqaatigisinnaalernissaat sinnattoraara.

Oqaatsit taakku atuarneqarmata eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut ilaat malunnartumik killitsippoq, qullinilu kakkissarfimmik qaqortumik allarterlugit.

Danskit naalakkersuisut utoqqatsernissaq pillugu isummerniarput

Eqqartuussissuserisup aamma suliap maannakkorpiaq pingaaruteqartuunera politikkikkullu nalunaarutigineqartut eqqartorpai.

Danmarkimi naalakkersuisooqatigiit 2026-mi juunimi naalakkersuisooqatigiinnissamut tunngavissatut isumaqatigiissutaat, inatsisitigut ataataqanngitsut aamma eqqaaneqarfigisaat, innersuussutigaa.

Tassani allassimavoq naalakkersuisut inatsisitigut ataataqanngitsunut kalaallinullu meeravissianngortitaasimasunut pisortatigoortumik utoqqatsernissaq pillugu isummerniartut.

Tamanna suliat pillugit immikkut nalunaarusiaq tunngavigalugu pissaaq. Nalunaarusiaq Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni oqaluttuarisaanikkut maanna misissuinermut ingerlanneqartumut ilaavoq.

- Maanna maani eqqartuussivimmiippugut, apeqqut pineqartoq isummerfiginiarlugu, tamatumalu ilutigisaanik naalagaaffik kukkusimannginerartoq.

- Tamanna eqqumiiginarpoq, Mads Pramming oqarpoq.

Assi © : KNR

Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut ilaat alla nipaqanngitsumik ersaartaappoq.

Eqqartuussineq nalunaaquttap akunnerinik sisamanik sivisussuseqangajappoq, piffissarlu taanna Prammingip suliap saqqummiunneranut atorpaa.

Pingasunngornermi inatsisitigut ataataqanngitsut sisamat eqqartuussivimmi namminneq nassuiaateqartussaapput.

Eqqartuussivimmi suliaq ulluni pingasuni ingerlanneqartussatut pilersaarutigineqarpoq.

Eqqartuussivimmut suliassanngortitsisut 26-t eqqartuussivimmit isumaqatigineqarpata, eqqartuussutip inernera inuit allat assingusumik inissisimasut pillugit aamma pingaaruteqalersinnaavoq. Pramming Advokater naapertorlugit eqqartuussissuserisoqarfik inatsisitigut ataataqanngitsunit allanit 100-t sinnerlugit saaffigineqareerpoq.