Qeqertarsuarmiit paasissutissat nunarsuarmi ilisimatusartunit atorneqartut
Issittumi misissuisarfik Qeqertarsuarmiit kilometerimik ataatsimik ungasitsigisumiippoq, taannalu qeqertap puilasuisa ilisimaneqarluartut ilaasa eqqaanni erngup minguinnerpaap eqqaani inissisimavoq
Illumi aappaluttumi Qeqertarsuup nunataani, imartaani silaannaanilu uumassusillit pillugit ukiut 120-t ingerlaneranni tusindilikkaanik uuttortaasoqartarsimavoq. Københavnip Universitetiani Uumassusilerinermut immikkoortortaqarfimmi professori, Kirsten Seestern Christoffersen 1998-imiilli misissuisarfimmukartarpoq tassanilu 2023-mi pisortanngorluni.
- Misissuisarfik inunnit siunissamut takorluuisinnaassusilinnit pilersinneqarpoq, soorlu naasunik ilisimatusartumit Morten P. Porsildimit issittumilu ilisimatusartumit Knud Rasmussenimit. Taakku ilisimatusarniaraanni sumiiffimmi najuuttariaqarneq ilisimasimavaat. Ilisimatusartut tikeraalaaginnartarnerat ilisimatusarnermut naammanngilaq. Ilisimatusarnikkut atortussanik paasissutissarsiniaraanni ataavartumik aaqqissuussanik uuttortaasoqartariaqarpoq, assersuutigalugu anori, sila, aputip itissusaa allallu, taanna oqarpoq.
Porsildip misissuisarfiup siunertaa 1900-kkut aallartilaarneranni ima oqaatigaa:
”Issittumi naasut immikkut ilisarnaataannut sunaana pissutaasoq, aamma naasut Issittumiittut suut pissutigalugit inuuniarnermi atugassarititaasut taama sakkortutigisut, allallu atorsinnaanngisaat, naammagalugit atorsinnaagaat?”
Ilisimatusartut nunarsuarmi tamaneersut apeqqutit tamakku pillugit Qeqertarsuarmut misissugassaminnik katersiartortarput, imaluunniit allat misissuisarfimmukarlutik ilisimatuussutsikkut nalunaarusiaannik misissueqqissaartarput.
- MIsissuisarfik 1906-imi tunngavilerneqarmat Kalaallit Nunaat Europamiut isaanni pissanganartutut isigineqarpoq. Kalaallit Nunaata avannarpasissua tamarmi misissuiffigineqarsimanngilaq. Qeqertanik katitersimasuunersoq imaluunniit nuna ataqatigiinnersoq kuuiluunniit kuultimik ulikkaarnersut ilisimaneqanngilaq. Kalaallit Nunaat tamatuma saniatigut arfanniarneq Europami qullernut uulialersuutaasoq arfanniillu soqqaat sukarutigineqartut pillugit Europamiut tungaanniit soqutigineqarpoq, Kirsten Seestern Christoffersen oqarpoq.
- Arktisk Station ukiuni qulikkaani kingullerni ilisimatusarneq tamarmi nunarsuup kissatsikkiartornera pissutigalugu silap pissusianut attuumassuteqarnerulerpoq.
Nunarsuarmi ilisimatusarnermi siuttuusoq
Ilisimatusartut Issittumi ilisimasassarsiortut siulliit Qeqertarsuup Tunuani illup aniinganertaata initaanit assilisaannik isiginnaariartorlutik ullumikkut takkuttanngillat. Taakku ajornartorsiutaasoq nukinginnarnerungaatsiartoq tassa silap pissusiata allanngoriartulertornera pissutigalugu takkuttarput.
Issittumi silap pissusiata allanngoriartornera sumiiffinnit allanit sukkaneruvoq. Taamaammat Arktisk Stationip paasissutissaatai soqutigineqaqqilerput.
- Arktisk Station Issittumi ilisimatusarnermi misissuiviit pisoqaanerit ilagimmagu ukiullu ingerlaneranni inoqartarmat immikkut ittuuvoq. Silap kissassusaanik, immap sikuanik, uumasoqassutsit, naasoqassutsillu allanngornernik ukiut 120-t sinnerlugit uuttortaanerit silap pissusianut uuttortaassutigineqarsinnaapput, taakkulu nunani Kalaallit Nunaannut ungasissuni politikerit oqartussallu aalajangiinissaannut tunngaviliinermut atorneqarsinnaallutik, professori oqarpoq.
- Ilisimatusartut Qeqertarsuup tasiani uumasoqassusermik misissuisinnaapput, taakkulu ukiut 50-it 100-lluunnit matuma siorna misissukkanut sanilliussinnaavaat. Tamanna piffissami sivikitsumi misissuinermit pissarsiarineqarsinnaanngitsunik qaqutigoortunik piffissap ingerlanerani ineriartornermit immikkut ittumik paasisaqarfiusinnaavoq, taanna nassuiaavoq.
Ilisimasaqarneruneq
Københavns Universitetip Arktisk Stationip ingerlanneqarnera 1953-imi tiguaa, misissuisarfimmiillu paasissutissat tamarmik tamanit pissarsiarineqarsinnaallutillu nunarsuarmi tamarmi ilisimatusartunit soqutiginnittunillu atorneqarsinnaapput.
- Nunatsinni, Danmarkimi nunani allani arlalinni ilisimatusartut misissuisarfimmit paasissutissat ilisimatuussutsikkut allaaserisaminni innersuussutigigajuppaat. Arktisk Stationimi ilisimatusarneq silap pissusianut atatillugu eqqornerusunik kikkunnut tamanut iluaqutaasumik pissarsiaqarfiusinnaasumut ilaavoq, minnerunngitsumik inunnut silap pissusiata allanngoriartornerani eqqugaanerpaasunit, Kirsten Seestern Christoffersen oqarpoq.
Taassuma soqutiginnittoqarnera ukiuni aggersuni ikinnerulissangatinngilai.
- Arktisk Stationimi ilisimatusarneq qeriunnaartoq silamillu kissatsitsiartortut pillugit ilisimatusarnermi siuttuuvoq. Silap pissusiata allanngoriartornera sukkasooq pissutigalugu Qeqertarsuarmi suliaqarnermut soqutiginnittoqarnerulernissaa naatsorsuutigaara. Misissuisarfik 2022-mi nutarterneqarmat siniffissat amerlassusaat 24-nit 36-nut amerlivagut, tamatumalu kingorna ilisimatusartut ilaatigut ungasissumit Japanimeersut unnuisut ukiumut 1.600-t 2.600-llu akornanniipput.
Ilisimatusartut misissuisarfimmiinnerminni inissamik, siniffissamik ilulissanullu isikkivimmik taamaallaat neqerooruteqarfigineqarneq ajorput. Taakku laboratoriami misissuinermi atortunik nalinginnaasunik, pinngortitami misissuinermi atortorissaarutinik aamma Issittumi ilisimasassarsiortunit 1800-kkunni aallartittunik atuakkanik katersuiffimmik atuinissamut periarfissaqarput.
Arktisk Station tamatuma saniatigut namminerisaminik umiarsuaqarpoq, taannalu sooruna tunngaviliisumut Porsildimut atsiussaavoq, umiarsuaq najukkami Qeqertarsuup eqqaani imartanik ilisimasaqarluartunik umiartortunik marlunnik inuttaqarpoq.
