Kalaallit arnat arlallit Redenimut ikiortissarsiortut: - Amerlasuut Danmarkimut qimaasuupput

Aalborgimi ornittagaq Reden kalaallit arnat ukkataralugit nutaamik suliniuteqarpoq. Atuisut sisamararterutaat Kalaallit Nunaanneersuupput, Danmarkimi akissarsiutigalugu atortittartutut, atornerluisutut kiserliorlutilluunniit inuuneqalersimasartut.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

januaarip 03-at 2026 10:00

Nutserisoq Karla Heilmann

Aalborgimi Vesterbromiittumi Redenip igalaavini juullip ulloriai sungaartut aappaluartut ikumapput. Arnanut akilersilluni atortittartunut angerlarsimaffeqanngitsunut allatulluunniit inuuniarnermikkut atugarliortunut ornittagaavoq. Tassani arnat siunnersortissinnaapput, peqqissartissinnaapput imaluunniit kinguaassiutitigut nappaatinik tunillatsisimanerlutik misissortittoqarsinnaasarpoq.

Arnarpassuarnummi Redenimiittartunut juullip ulloriai nunaminnut eqqaanartittarpaat. Redenimi atuisut 400-ngajaat 25 procentii sinnerlugit Kalaallit Nunaanneersuupput. Aalborgimi Redenimi forstanderi Jeanette Dam Kaastrup taama oqaluttuarpoq.

- Arnat kalaallisut tunuliaqutallit amerligaluttuinnartut Redenimukartalerput. Suli amerliartortut takusinnaavarput, taanna oqarpoq.

Tamannami ukiut pingasut matuma siorna allaaneruvoq. Redenimukartartut arnat kalaallisut tunuliaqutallit taamani arfineq-pingasuupput. Amerlassusaat maanna 100-ngajanngoqqapput.

Reden-i suua?

Reden tassaavoq, arnanut akilersilluni atortittartunut, atornerluisuusunut allatulluunniit inuuniarnermikkut atugarliortunut soorlu angerlarsimaffeqanngitsunut, nakuuserfigineqartunut, tarnikkut ajornartorsiuteqartunut kiserliortunullu isumassuiffiullunilu siunnersuisarfik.
Danskit illoqarfiisa annersaanni tallimaniipput: København, Odense, Aarhus, Aalborg aamma Esbjerg.
Reden inunnik siunnersuinermik, inatsisitigut siunnersuinermik peqqissutsimullu siunnersuinermik neqerooruteqartarpoq. Taakkua ilutigalugit eqimattakkaarluni peqqissaanermik, tarnip pissusianik ilisimasalimmit ikiortinnermik, kinguaassiutitigut nappaatinik tunillatsisimanerlutik misissortinnermik imaluunniit peqqissutsimik misissuinermik aamma periarfissinneqartarput.
Aalborgimi Redenimi atuisuusut sisamararterutaat kalaallisut tunuliaqutaqarput. Tassa arnat 100-ngajalluinnaat.
Aalborgimi Reden kalaallit arnat ukkataralugit suliniutaannut danskit naalakkersuisuisa peqqinnissamut, isumaginninnermut suliffeqarnermullu immikkoortortaqarfiannit (SSA-reserven) 4,4 millionit koruuninik 2026-mut immikkoortitsiffigineqarput.
Aalborgimi Redenimi kaffisortarfik marlunngornerit sisamanngornerillu tamaasa nalunaaqutaq ualikkut marluniit tallimat tungaannut ammasarpoq, tassani akeqanngitsumik nerisoqarsinnaavoq, kaffi tiilu najoqqarneqarsinnaallutik.

Allisiguk

Taamaattumik Reden kalaallinut arnanut ukkassisumik suliniummik aallartitsivoq.

Danmarkimi isumaginninnermut peqqissutsimut suliffeqarnermullu immikkoortortaqarfimmi, Folketingimi SSA-reservenitut taagorneqartumit, suliniut pillugu isumaqatiginninniareernerminni 4,4 millionit koruuninik tunisipput. Tassani suliniummut IA-mit Folketingimut ilaasortaq Aaja Chemnitz tapiissutinik piumasaqaqataavoq.

- Jyllandip avannaani kalaallit akornanni ujartuilluta sulisinnaanerunissatsinnut periarfissaqalissaagut. Arnanuttaaq amerlanerusunut ataasiakkaarlugit pilersaarusiuunnissaannuttaaq periarfissaqalissaagut, tassani qanoq sunillu ikiorsersinnaanerlutigit misissorsinnaanngussagatsigit, Jeanette Dam Kaastrup oqarpoq.

Inuuniarnikkut ajornartorsiutilinneersoq

Redenip arnat inuunerminni siuariartornissaannut ikiuineq immikkut ukkataraa. Redenimi isumaginninnermut siunnersortiullunilu kalaallinut arnanut ukkatarinninnermik suliniummi pisortaasoq Helle Rønn oqaluttuarpoq.

Namminneq initaarnissaannut ikiuinerusinnaavoq, suliffissarsiuussisarfimmut ilanngutsitsinerusinnaavoq, imaluunniit kingunerluutit pigikkajutatik pillugit oqaloqatiginnissinnaasarput.

- Arnat taakku Danmarkimi najugassaqarnatik tikittuunerupput. Arlallit sumi tamaani nalaasaarfinni sinittarlutik aallarteqqaarput, attaveqarfigisaminnilu atornerluisoqarfiukkajuttartuni aniguiniartartuullutik, Helle Rønn oqarpoq.

Arnat inuuniarnermi ajornartorsiuteqartunik avatangiiseqarneq nunaminniit ilisimareerpaat, taakku namminneq aamma inuuniarnermikkut ajornartorsiuteqareersuugamik, Helle Rønn nangilluni oqarpoq. Taamaammat pissutsit assigiinngitsut aallaavigalugit Danmarkimut aallarnissartik aalajangiunnikuuaat.

Kingunerluutit, nakuuserneq, napparsimanermi ajornartorsiutit imaluunniit angerlarsimaffeqanngitsooreernertik pissutigalugit aallakkajunnerusarput.

- Arnat arlallit pissutsinit imaannaanngitsunit qimaasuusarput, Kalaallit Nunaanni namminneq initaarnissaminnut periarfissaqarsimanngitsut. Taamaalillutik maannartarput namminerminnut kannguttaatsuliortumiit sapinngisamik ungasinnerpaamut perusullutik. Arlallit Danmarkimut qimaasariaqarnikuupput, Helle Rønn oqarpoq.

Qimaasoq

Aalborgimi Redenimukartartut arnat ilaat tassaavoq, Sophie Jerimiassen 50-inik ukiulik.

Narsami ukiut 22-t matuma siorna inuunermini allatut periarfissaaruttutut misigigami Danmarkimut nuuppoq.

- Tassani sumiiffimmiippunga sioorasaagaallunga. Taamaattumik qimaavunga.

Sophie Jerimiassen, qanoq inuunermini sapaatip-akunnerini marlunni allamut saattariaqarnini oqaluttuariutigalugu eqqissisimalluni assani paarlaqqasut sarliarlugit issiavoq.

Sophie Jerimiassenip Narsami inuunera uunga killippoq, allaat najuinnassallugu artornarsilluni. Ikinngutaata arnap Københavnimi angerlarsimaffimminut nooqqummani periarfissaq tiguaa.

Danskilli illoqarfiisa pingaarnersaanni inuuneq takorluugaatut inngilaq.

- Sakkortuvoq, tassami kalaaliulluni suut pisinnaatitaaffiginerlugit imaluunniit sunik ikiorserneqarsinnaanerluni ilisimasaqarfiginngiivikkakkit. Ikiorneqarnissannuttaaq piareersimanngilanga. Taamaalillunga killiffinnut killippunga, taanna oqarpoq.

Kanngusuppunga

Sophie Jeremiassenip killiffigisaa tassaavoq, aqqusinermi inuuneq. Ulluinnaat imigassartorfiusorujussuullutillu ikiaroornartortalerujussuupput, aniguiniarnissaminullu aningaasassaqassaguni imminut atortittariaqartutut misigisarpoq.

- Inuuninnik sioorasaarneqartarpunga, nakkarsarneqarlunga, suujunnaarsinneqarlunga ajattorneqarlungalu. Taamani sakkortoqaaq. Sakkortoorujussuuvoq inuunermami kanngusuutiginera aamma pissutaavoq. Aniguinissarami pillugu sallusarpunga, taanna oqarpoq.

Sophie Jeremiassenip oqaluttuarnerani Helle Rønn nersuerpalulluni sikiimivoq. Helle Rønn naapertorlugu, Sophie Danmarkimi inuuniarnermikkut ajornartorsiulersuni arnani kisimiinngilaq.

Tamanna danskit inuiaqatigiit akornanni inuuniarneq arnanut nutaajunera ilaatigut pissuteqarpoq. Taanna ilutigalugu allat inuuniarnermikkut ajornartorsiutilinnik avatangiisillit naapikkajunnerusarpaat.

- Inuit inuuniarnermikkut ajornartorsiutilinnik avatangiisiliunerusarput atornerluisunillu attaveqaateqartut, Kalaallit Nunaanniit pilersaaruteqareernatik, suliffeqareernatik ineqareernatilluunniit tikerlaanut nukissaqarlutik tikilluaqqusisartut, Helle Rønn oqarpoq.

Toqqissisimaffik

Sophie Jeremiassen maanna qaatusimavoq, ikiaroornartunik atuisuujunnaarluni inuunermillu nutaamik ikiorneqarluni. PTSD-mik nappaateqartoq paasineqarpoq – eqqarsartaatsikkut nappaat sakkortuunik misigisaqarnerup kingunerisaanik pilertartoq – maanna siusinaartumik sulisinnaajunnaarnersiuteqartoq.

Redenimit ikiorneqarnermigut pitsaasumik maanna inuuneqarluni, taanna oqaluttuarpoq.

- Redenimi atorfiup ammilluunniit qalipaataa suugaluartorluunniit tikilluaqqusaaneq misigisarpara. Inuppassuit allat assigalugit sulisut asissuisuunngillat. Maani qanilaarneq, nuannaarneq sunilluunniillu ikiorneqarneq pissarsiarisarparput, Sophie Jeremiassen oqarpoq.

Taanna Redenimi ammasumik cafértoqarnerani marlunngornerni sisamanngornernilu orniguttarpoq. Tassani Sophie Jeremiassenip arnat kalaallisut tunuliaqutallit arlallit, namminermisulli misigisaqartut naapittarpai.

Redenimi ammasumik cafértoqarnerani arnat issiavissuarmut ingillutik kaffisorlutik tiitorlutilluunniit naapisimaarfigisinnaasaanni, orpik pinnersagaq inimi teqeqqut ilaanniippoq. Nerinissamut periarfissaqarpoq, peqqissutsimik misissortittoqarsinnaavoq imaluunniit inimi allami sanianiittumi kinguaassiutitigut nappaatinik tunillatsisimanerlutik misissortittoqarsinnaasarpoq.

Inimi allami arnat isikkamik asannissaannut, kukimik qalipannissaannut allatulluunniit imminnut iluatatsilaarnissaannut piareeqqavoq. Politikerip ernisussiortullu Elisabeth Johansenip assinga iikkami nivingavoq. Arnammi maligassiuisunik tarrarsorfissaqarnissaat pingaaruteqarpoq.

Helle Rønn naapertorlugu, Reden arnanut namminneq naleqassutsimik tatiginerminnillu ineriartortitsinissaminnut toqqissisimaffittut atorneqassaaq.

- Arnat taakku nukittuujupput piginnaasallit, piginnaasatillu atorlugit imminnut arnaqatimillu allat sumiinnissaminnik toqqakkaminni Danmarkimi pitsaasumik inuuneqarnissamut ikiuisinnaasut, taanna oqarpoq.

Taanna ilutigalugu Redenip arnat piumagunik, qanoq iliorlutik Kalaallit Nunaannut angerlaqqinnissaannut pilersaarusiornermut ikiuuttarpoq.

- Arnat ilaquttaminnik, nunaminnik kulturiminnillu maqaasinerat qulartissaanngilaq. Taamaattumik naak Danmarkimi najugaqarnissartik ilaasa toqqaraluaraat nunaminnut ujariatsisorujussuusarput, Helle Rønn oqarpoq.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.