Anguniagaq suli anguneqanngitsoq: VISO-mi immikkoortortap immikkut ittup kalaallit meeqqat pillugit suliassat 56-it tiguai

Danskit kommuniisa kalaallinik meeqqanik pinngitsaaliissummik inissiinissamut suliaminnut VISO-mik ilanngutititsisussaalerneranit ukiup aappaata affaa qaangiussimalersoq suliat misissorneqartussat 56-it tiguneqarput. Amerlassusaat, ikorfartortip, Laila Bertelsenip ernumanartippai.
Kalaallit meeqqat pinngitsaaliissummik inissinneqartarnerat pillugu Christiansborg Slotspladsimi 2025-mi septembarimi akerliussutsimik takutitsineq. Assi © : Pia G.hansen/BAM/Ritzau Scanpix
novembarip 09-at 2026 07:29

Danmarkimi nuna tamakkerlugu siunnersuinermik suliaqarfimmi (VISO) immikkoortortap suliat, Danmarkimi kalaallit meerartaasa pinngitsaaliissummik inissinneqartut pillugit suliassatut naatsorsuutigisami amerlassusaat suli angunngilai.

Immikkoortortap ukiup aappaata affaani suliassat 56-it misissugassanngortinneqartut tiguai. VISO KNR-imut paasissutissiivoq.

Taakku immikkoortortap suliassatut naatsorsuutigeqqaagaanit 300-nit ikinnerungaatsiarput. Immikkoortortap suliassat naatsorsuutigineqaqqaartunit ikinnerungaatsiartussaarpasinnerat siusinnerusukkut paasissutissiissutigaa.

VISO-p sulianik utertinneqartunik amerlanernik tigusaqarsimannginnera Laila Berthelsenip tupigusuutigaa, taassuma Danmarkimi kalaallit meerartaannik inissiisarnermi suliat arlallit ikorfartortaaffigisarpai ilaqutaasullu kommunilu qanimut attaveqarfigisarlugit.

- Kisitsisit taama ikitsigineri takullugit annilaarnarpoq, tamannalu uanga ilisimasaqarfigalugu, Danmarkimi kalaallit meerartaat piffissami matumani hunnorujulikkaat inissinneqarsimasut, taanna oqarpoq.

ANGAJOQQAAT KALAALLIT MEERARTAASA ALLAMUT INISSINNEQARATARSINNAANERANNIK DANMARKIMI KOMMUNIT NALILEERIAASIISA ISORNARTORSIORNEQARNERAT NAATSUMIK

  • Ilaqutariit kalaallit Danmarkimiittut meerartaat allamut inissitat ilaqutariit qallunaat meerartaasa allamut inissitaasut tallimariaatigaat, VIVE (Det Nationale Forsknings- og Analysecenter for Velfærd i Danmark) nalunaarusiamini 2022-meersumi allappoq.
  • Danmarkimi kommunit isumaginnittoqarfiini kalaallit meerartaasa allamut inissinneqaratarsinnaanerannik suliat kalaallit kulturiannik oqaasiinillu eqqarsaatiginninnani suliaasut taamaannerallu kalaallit angajoqqaat paatsoorneqarnerannik taakkualu pigiliutiinnakkanik isumaqarfigineqarnerannik kinguneqarsinnaasut, VIVE-p nalunaarusiamini 2023-meersumi allappoq.
  • Kalaallit angajoqqaat meeraasa allamut inissinneqaratarsinnaanerannik Danmarkimi kommunit angajoqqaat piginnaasaannik nalileeriaasii (FKU) aamma isornartorsiorneqarput. Nalileeriaatsit taakkua nunani killerneersut kulturiannut ileqquinullu naleqqussaagaanerat isornartorsiorneqarnerinut tunngavilersuutigineqarpoq.
  • Inatsit naammagittaalliuutigisaat maajip aallaqqaataani 2025-mi atuutilerpoq, kalaallit meerartaannik angerlarsimaffiup avataanut inissiinerni suliani, kalaallit oqaasiinik kulturiannillu immikkut ilisimasalimmit, immikkoortortaqarfimmit immikkut ittumit VISO-meersumit suliarineqartartussanngorlugit qallunaat kommunii pisussanngortinneqarput. Taakku FKU-mik isornartorsiorneqartunik taarsiisuussapput.
  • Tamatumunnga ilanngullugu FKU atorlugu angerlarsimaffiup avataanut inissiinerit suli ingerlanneqartut immikkoortup misissuiffigissavai.

VISO-p Folketingillu kisitsisaataat naapertorlugit, meeqqat 460-it kalaallinit angajoqqaanit 2023-mi inissinneqarput.

Danmarkimi kommunit meeraq kalaaleq angerlarsimaffiup avataannut inissinneqarnissaa eqqarsaatigigunikku immikkoortortap immikkut ittup peqataatinnissaa 2025-mi maajip aallaqqaataannilli inatsisitigut pisussaaffigilerpaat.

Tassanilu misissuutit atorneqarsimappata immikkoortortap suliat pinngitsaaliissummik inissiinermut tunngasut suliareqqittassavaat.

Immikkoortortaq inatsisip atuutsinneqalerneranit ukioq ataaseq qaangiummat maajimi 2026-mi, sulianik 47-nik tigusaqarsimapput. Taassumalu kingorna qulingiluanik aamma tigusaqarsimallutik.

Misissuutit isornartorsiorneqartut

Angajoqqaat piginnaasaannik misissuutit danskit oqaasiinut kulturiannullu ineriartortinneqarnerat pillugu isornartorsiorneqarput. Ilisimatuut isornartorsiuisartullu oqarneri naapertorlugit, kalaallit angajoqqaat eqqunngitsumik tunngavilimmik nalilersorneqartarput, tamannalu meeraasa tunngavissaqarluanngitsumik inissinneqaratarsinnaanerannik isumaqarsinnaavoq.

Kommunimi suliamik ingerlatsisup meeraq angerlarsimaffimminit peerneqassanersoq pillugu misissuutit nalilersuinermi ilaani atorsinnaavai.

Isornartorsiuisoqangaatsiarpoq allaat ukiup aappaata affaata matuma siorna inatsit allanngortinneqarluni.

Laila Berthelsen kalaallit meerartaannik pinngitsaaliilluni arsaarinninnermi suliani arlalinni ikorfartortaasarpoq. Assi © : DR

Laila Berthelsenip oqarnera naapertorlugu VISO-p suliat tigusaasa amerlassusaat naapertorlugit Danmarkimi kommunit arlallit sulianik immikkoortortaqarfimmut nassiussineq ajortut paasinarsivoq, naak pisussaaffigigaluarlugu.

- Tamanna ernumassutigaara, pisortammi inatsisaannik malinninnginneruvoq, taanna oqarpoq.

Immikkoortortaq immikkut ittoq suliat kommuninit nassiunneqarnissaat qulakkeerniarlugu kommuninut arlaleriarlutik saaffiginneqattaarsimallutik, VISO-mi siunnersortit pisortaata Randi Lykouip KNR-imut ilisimatitsissutigaa.

- Kommunit tamarmik allakkatigut attavigineqarsimapput, tamatuma saniatigut kommunit (Danmarkimi naatsorsueqqissaartarfimmit paasissutissat naapertorlugit) meeqqanik inissiinissanik suliaqartutut naatsorsuutigisavut, sulilu akisimanngitsut sianerfigalugit toqqaannartumik oqaloqatigineqarsimapput.

- Kommunit taakku oqaloqatigisimavagut misissorlugu sulianik nassiuteqqusanik peqarnersut, taamaattoqarpallu piaarnerpaamik nassiunneqarnissaat kaammattuutigaarput, KNR-imut akissummini allappoq, misissuinerlu kingulleq oktobarimi ingerlanneqarsimasoq oqaatigalugu.

Danskit isumaginninnermut ministeriat Monika Rubin (Moderaterne) VISO-p suliaanut malinnaalluni KNR-imit juunimi apersorneqarnermini oqaatigaa.

- Tamanna qanimut malinnaaffigissavara, ministeri oqarpoq.

Kukkusumik naliliinerit arlallit

VISO-p misissuiffigisaanit 56-iusunit 14-it itigartinneqarput. Suliani misissuutip atorneqarsimannginnera pissutaavoq.

VISO-p suliat 37-t maannamut misissoreerpai.

Suliani qulingiluani misissuutit atorneqarsimasut kukkusumillu naliliinermik kinguneqarsimasut immikkoortortamit paasineqarpoq. Sulianilu sinneruttuni 28-usuni misissuutit atorneqarsimanngitsut eqqunngitsumilli tunngaveqarluni meeqqanik inissiisoqarsimasoq, VISO naliliivoq.

Inernerit kingulliit saqqummiunneqartut pissutigalugit Laila Berthelsenip VISO-p sulianik misissuisarnera apeqquserpaa.

- VISO-p misissuinermini periutsit suut atorsimanerai, aamma immikkut ilisimasallit Kalaallit Nunaanni kulturimik, oqaatsinik ilaqutariinnillu assigiinngitsunik ilisimasaqarnissamut ilinniartinneqarsimanersut paaserusuppara. Tassami tamakkuninnga misissuinermi tamanna pingaaruteqarluinnarpoq, taanna oqarpoq.

Inatsit qanoq oqarpa?

  • Inatsit nutaaq Danmarkimi 2025-mi maajimi atuutilersinneqarpoq, taanna kalaallit meerartaannik inissiinermi suliani kalaallit kulturiat oqaasiisalu eqqarsaatigineqartarnissaannik siunertaqarpoq.
  • Inatsit naapertorlugu Danmarkimi nuna tamakkerlugu siunnersuinermik suliaqarfiup (VISO) kalaallit kulturiannik oqaasiinillu immikkut ilisimasaqarfiusup suliat pinngitsaaliissummik inissiiffiusut, angajoqqaat piginnaasaannik misissuiffiusut misissoqqissavai.
  • VISO-p ilaqutariinnik pineqartunik oqaloqatiginninnissamut pisussaaffeqanngilaq, suliamili angajoqqaat piginnaasaannik misissuiffiusimasuni uppernarsaatit pioreersut naliliiffigisussaallugit.
  • Tamatuma saniatigut danskit kommuniisa suliani maannakkut piusuni, angajoqqaat piginnaasaannik misissuiffiusuni aamma kalaallit meerartaannik pinngitsaaliissummik inissiisoqarnialikkersaarfiusuni tarnikkut misissuutinik atuiniarunik VISO-mik peqataatitsissapput. Suliaqarfik misissuutinut isornartorsiorneqangaatsiarsimasunut taarsiissutaassaaq.

VISO-p nalilersueriaasia najoqqutassaavoq. Tassa imaappoq kommunit meeqqat angerlartinneqarnissaannik suli aalajangiisuusussaapput, naak VISO-p naliliinera naapertorlugu misissuutit atorlugit kukkusumik naliliisoqarsimagaluarpalluunniit.

VISO-p nalilersuinerata kingorna meeqqanik maannamut angerlartitsisoqarsimanersoq KNR-imit ilisimaneqanngilaq.

AKS Elklitip Syddansk Universitetimi Videnscenter for Psykotraumatologimi professorip oqarnera naapertorlugu, misissuutit akerleriissutaasartut kalaallit meerartaannik pinngitsaaliissummik inissiinermi qassiunersut pisortat suliffeqarfiutaanni kisitsisaatigineqanngilaq. Taanna KNR-imut siusinnerusukkut ilisimatitsivoq.

Inatsisissatut siunnersuut nutaaq kommuninut tatisissasoq

Folketingip inatsisissatut siunnersuut nutaaq kommunit ilaannut meeqqanut suliassaqarfimmi suleqatigineqarnissaannut pinngitsaalineqarsinnaanngortitsisussaq tallimanngornermi siullermeerpaa.

Suliamik isumaginninnerup sivisunera suliniutillu kingusinaartarnerat imaluunniit aallartinneqanngittarnerat ilaatigut tunngavilersuutigineqarpoq. Isumaginninnermik ministereqarfik tusagassiuutinut nalunaarummi paasissutissiivoq.

Kukkunersiuisunit nalunaarusiap kommunit inissiinermut suliani inatsimmi piumasaqaatinik qanoq atuilluartigineranni assigiinngitsoqangaatsiartoq oqaatigaa.

Laila Bertelsenilli inatsisissatut nutaaq kalaallinut meeqqanut sunniuteqarnissaa ilimaginngilaa.

Taassuma Folketingip Kalaallit Nunaannut tunngasunut ataatsimiititaliaata isumaginninnermut ministeriusimasoq 2025-mi januaarimi siunersioraa oqaatigaa. Tassani kalaallinik angajoqqaarsianik amerlanerusunik peqalernissaanut qaammarsaasoqarnissaa ilaatigut oqaluuserineqarpoq.

Ukiulli marlungajaat qaangiuttut suli taamaattoqanngissoraa.

- Qaammarsaanermik aallartitsisoqanngilaq, alloriaqqinnatalu. Oqaatsit iliuuseqarfiunngillat, tamannalu ernumanarpoq. Meeqqatta kulturiminnik, kinaassutsiminnik oqaatsiminnillu annaasaqarsimasut siunissaat pineqarpoq.

- Taamaammat inatsisissatut siunnersuut una kalaallit meeqqat pillugit suliani immikkut isiginiaasoqarani akuersissutigineqassappat ingerlariaqqinnginnissarput ernumassutigilluinnarpara, Laila Bertelsen oqarpoq.

Naalagaaffiit arnanut niviarsiaqqanullu nakuusertoqartarneranik nalunaarusiortartuata, Reem Alsalemip kalaallit meeqqat Danmarkimi pinngitsaaliissummik inissinneqartarnerannut suliaq aamma sammivaa. Taanna sulianut tunngatillugu paasiniaajartorluni Danmarkimut nunatsinnullu septembarimi tikeraarpoq, tassanilu angajoqqaat eqqugaasimasut arlallit oqaloqatigai.