Videnskabernes Selskab USA-p issittumi ilisimatusarnikkut periaasaanut aalassattoq

USA-mi atorfinni ilisimatusarnermut tunngassutilinnik aalajangiiffissani, ilisimatuut atorfilittanik politikkimut attuumassutilinnik paarlanneqarput.

Marianne Holmer, Danmarkimi Ilisimatusarnermut Ataatsimiititaliami siulittaasoq Videnskabernes Selskabimilu ilaasortaq taama oqaluttuarpoq.

- USA-mi maannakkut taama pisoqartoq, amerlasuunit tusartarpara. Ilisimatuut piiarneqartut, taanna oqarpoq.

- Immikkut ilisimasallit innersuussutaat ataatsimiititalianut taamaattunut ilaasortanngortut nutaat qulangerlugit aalajangiiffigisinnaavaat; naak suliamik ilisimannittunit nalilerneqareersimagaluartut.

Tom Dans New York Times-imit Kalaallit Nunaanni sunniiniartut pingasut ilaattut, DR-ip PET-p nakkutigisaata siorna eqqaasaata ilaattut, siornatigut taaneqarpoq. Taanna USA-mi Issittumi Ilisimatusarnermut Ataatsimiititaliarsuarmi siulittaasuuvoq isumannaallisaanerullu tungaatigut pingaartitsinerulernissamik suliniuteqarpoq. Assi © : Tom Dans profil på X.

Marianne Holmerip USA-mik immikkut ilisimasalik Rasmus Sinding Søndergaardip Tom Dansip Issittumi ilisimatusarnermi inissisimaffia uissuumminartuuneraanera isumaqataaffigaa.

- Taanna aamma taama inissisimassappat tupaallaatigissanngilara.

- Taama ineriartortoqarnera suusupagissanngilarput, Marianne Holmer oqarpoq.

- USA-mi pisut ilisimatuullu qanoq atorneqarnerat pillugu tusakkakka eqqarsaatigalugit, tassa paasisat piviusut aallaavigalugit inernileeriaatsip siunnersueriaatsillu allanngortinneqarnissaat ilisimatusartut akornanni tupaallaatigeqaarput.

Arferit pillugit ilisimatuup USA-mik suleqateqarusunnginnera sunniiniartullu Tom Dansip Amerikamiut Issittumi ilisimatusarnermut ataatsimiititaliarsuanni siulittaasutut toqqarneqarsimanera, KNR-ip qanittukkut allaaseraa.

Politikerit ilisimatusarnermik aqutsisut

Alaskami guvernøri Trumpimik tapersersuisoq, Mike Dunleavy, præsident Donald Trumpimit Issittumi Ilisimatusarnermut Ataatsimiititaliarsuarmi USARC-imi ilaasortatut aamma toqqarneqarpoq.

Tusagassiuut Alaska Beaconip nutaarsiassiinera naapertorlugu, ataatsimiititaliarsuup issittumi silap pissusaanik ilisimatusarneq sammiunnaarlugu isumannaallisaanermut sakkutooqarnermullu tunngasut sammineruleraluttuinnarpai.

Angut tunuaniittoq tassaavoq Alaskami guvernøri Mike Dunleavy. Taanna Tom Dans peqatigalugu issittumi ilisimatusarnermut ataatsimiititaliarsuarmut USARC-imut ilaasortanngorpoq. Tom Dansip oqarnera naapertorlugu, taakkua marluullutik 'suliniutinik annertuunik aallartitsissapput'. Politikerit amerlanerit ilisimatusarnermik suliaqartalernerat, Marianne Holmerip Videnskabernes Selskabimeersup oqaluttuaraa.   Assi © : Kent Nishimura/AFP/Ritzau Scanpix

Tom Dansip Alaskami guvernørinngortitsinermut atatillugu allanngorneq tamanna oqaaseqarfigigaa tusagassiuummit allaaserineqarpoq. 

- Ataatsimiititaliarsuarmi misilittagaqarluartumik nukittuumillu oqaaseqartartussamik pissarsivugut, suliniutissanillu annertuunik aallartitsinissarput qilanaaraarput. Isumannaallisaanissaq sammisani pingaarnerpaajussannguatsiarpoq, Tom Dans Alaska Beaconip allaaserisaa naapertorlugu taama oqarpoq.

Marianne Holmerip oqarnera naapertorlugu, tamanna politikkikkut toqqakkat ilisimatusarnermut tunngatillugu aalajangiisarnerannik assersuutit arlallit ilagaat.

Universitetit isumannaallisaanermik annertusaasut 

Videnskabernes Selskabimit oqartoqarnera naapertorlugu, Danmarkimi universitetit nunanik allanik suleqateqarniarnermi isumannaallisaanermik, sorsunnerup nillertup nalaaniit, annertunerusumik maanna suliaqarput.

USA-mi illersornissamut ministereqarfiup aningaasat ilisimatusarnermut sorsunnerup nillertup nalaani atortarpai. Taamaalillutik aningaasat ilisimatusarnermut sakkutooqarnermut iluaqusiisussanut atorneqarnissaat qulakkeersinnaasimavaat.

Camp Century Amerikamiut Thule Air Basemit 200 kilometerinik kangisinnerusumi inissisimasumi, sermersuup ataani sakkutooqarfigisimavaat. Sakkutooqarfik atomreaktorimit angallattakkamit nukissiorfeqarpoq, sermersuullu ataani atomimik sakkussiassanik, USA-p sorsunnermi nillertumi iluaqutigisassaanik toqqorsisoqarsinnaaneranik misissuineq siunertarineqarpoq. Assi © : Arktisk Institut / Børge Fristrup

Nunat Ruslanditut, Iranitut Kinatullu ittut peqatigalugit ilisimatusarnerup isumannaatsuunissaa siornatigut pingaartinneqartartoq, Marianne Holmer oqaluttuarpoq.

USA-li aamma ilisimatuut suleqatigisassatut mianersorfigisariagaanut maanna ilannguppoq - pingaartumik Kalaallit Nunaat pillugu.

- USA maanna eqqarsaatigilerparput; ingammik Kalaallit Nunaat eqqartoraangatsigu. Isumaqarpunga tamanna pissutigalugu universitetit sillimaniarlutik annertusaasut killiliiniarsaralutillu, Marianne Holmer oqarpoq.

Danmarkimi ilisimatusarfiit aalajangersimasut kisimik sakkutuunut illersornissamullu tunngasunik ilisimatusarsinnaanerat killilersuutaasut ilagaat. 

Aammattaaq universitetini sulisut suleqataasullu nunanit eqqaaneqareersuneersut misissoqqissaaqqaartarpaat.

Syddansk Universitetimilu sulisut namminneq qarasaasiartik oqarasuaatertilluunniit Kinamut angalagaangamik aamma nassaqqusaanngilaat.

- Tamanna (Syddansk Universitetimi aaqq.) ilisimatuunut tamanut atuunnissaa pilersaarutaavoq; teknologii pingaarutilik pillugu ilisimatusartuuneq ilisimatusartuunnginnerluunniit apeqqutaatinnagit.