Isumannaatsuunissaq pillugu isumaqatigiissut nutaaq Folketingimi suliarineqartoq tapersersorluarneqarpoq
Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu akornanni Issittumi isumannaatsuunissaq pillugu isumaqatigiissut nutaaq Folketingimi siullermeerlugu sisamanngornermi oqallisigineqarmat danskit partiivisa tamarmik, Borgernes Parti eqqaassanngikkaanni, isumaqatigiissut nersualaarpaat.
Tamanna pivoq Inatsisartut isumaqatigiissut sapaatip-akunnerani kingullermi marlunngornermi akuersissutigereeraallu.
Naalakkersuisut siulittaasuata Jens-Frederik Nielsenip (D), ministeriunerup Mette Frederiksenip USA-llu præsidentiata Donald Trumpip isumaqatigiissut New Yorkimi septembarip 22-anni atsioraluaraat, atuutilersinneqassappat Inatsisartut Folketingilu akuersissutigisariaqarpaat.
Siullermeerlugu oqallisigineqarnerani danskit naalakkersuisui, Naalakkersuisut atorfilittallu isumaqatigiissut aamma Sorsunnersuup Kingulliup kingorna nunanut allanut politikkikkut Danmarkimi Kalaallit Nunaannilu aatsaat taama ajornartorsiorfioqisumi taaneqartup pissuseqarfiginera pillugit oqaluttarfimmit nersualaarneqartorujussuupput.
Donald Trumpip arlaleriarluni oqaatigaa USA-p Kalaallit Nunaat tigusariaqaraa.
Naallu præsidenti aalassatsitsigaluaqisoq – minnerunngitsumik Kalaallit Nunaanni – isumaqatigiissutip kingunerisaanik maanna pitsaanerusumik inissisimasoqarpoq. Inuit Ataqatigiit Folketingimut ilaasortaatitaat Naaja H. Nathanielsen taama isumaqarpoq.
- Isumaqatigiissut Kalaallit Nunaannut pitsaalluinnarpoq. Kunngeqarfimmi ukiorpassuarni ujartukkatsitut maanna isumaqatigiinniarnerni peqataalerpugut, oqartuartaratta Nunarput pillugu oqallittoqartillugu naligiissitaalluta peqataasarumalluta.
- Isumaqatigiissummut pisoqqamut (1951-imeersumut, aaq.) naleqqiullugu pitsaanerusumik maanna inissisimavugut.
- Immaqa USA-p pingaartissimavaa arlaannik isumaqatigiissuteqarnissaq, uagutsinnulli tamanna sorsuutigisatta ilaasa piviusunngortinnissaannut periarfissaasimavoq, oqallinnerup kingorna KNR-imut oqarpoq.
Nutaartaqanngilaq
Isumaqatigiissut Inatsisartuni sapaatip-akunnera kingulleq taasissutigineqarmat, Naleraq partiinit kisiartaalluni taasinngilaq.
Partiip Folketingimut ilaasortaatitaa Qarsoq Høegh-Dam isumaqarpoq isumaqatigiissut nutaartaqanngitsoq.
- Isumaqatigiissut piviusumik nutaanik imaqanngilaq, oqarpoq, Igalikumi 2004-mi isumaqatigiissummi aamma Namminersorlutik Oqartussat pillugit inatsimmi 2009-meersumi Kalaallit Nunaata nammineq aalajangiisinnaatitaanera namminersulivissinnaatitaaneralu isumaqatigiissutini akuerineqareersut.
Kisianni aamma ataatsimut isigalugu isumaqatigiissut ajorinngilaa, nangilluni oqarpoq.
- Imarisaasutigut atuutereersut akerliligassaanngillat.
Ilutigisaanik politikerimut Naleqqameersumut atorfilittat kalaallit suliaat pillugu nersualaarnissaat pingaartuuvoq.
- Qamannga pisumik Kalaallit Nunaanni allaffissornikkut ingerlatsivimmut aamma Kalaallit Nunaannut qujanaq, takutippaat nunaasugut tatigineqarsinnaasoq. Naak allaffissornikkut ingerlatsivik atorfilippassuaqanngikkaluartoq, diplomati aqqutigalugu nunarsuarmi nunat anginersaannut taama saqqummertoqarsinnaavoq.
Isumaqatigiissut ilalerlugu taasiniarpit?
- Naalakkersuisut Inatsisartullu aalajangiussaat akornusersornianngilakka, Qarsoq Høegh-Dam oqarpoq.
'Tulluussimaartorujussuusoq'
Nunanut allanut ministerip Lars Løkke Rasmussenip (Moderaterne) aamma periarfissaq iluatsillugu suleqatini Kalaallit Nunaanneersut, Folketingimi suleqatini Nunanullu Allanut Ministereqarfimmi sulisut qutsavigai.
Isumaqatigiissut "naammagisimaartorujussuusinnaavarput", Lars Løkke Rasmussen oqarpoq.
- Tamaviaarlutik sulinerminnik ingerlatsisimasut tamaasa qutsavigaakka. Tamanna danskit innuttaasuisa oqartussaaqataanerannut ataqqinaataangaarpoq, piffissami ajornakusooqisumi, malunnaatilimmik sutigut tamatigut ataatsimooratta.
- Maanna siornatigornit pitsaanerujussuarmik inissisimavugut, tamannali isumaqanngilaq eqqissilluta uninngaannarsinnaasugut. Isumaqatigiissut naammassillugu piviusunngortittariaqarparput, nunanut allanut ministeri oqaluttarfimmit nangippoq.
Isumaqatigiissummi ilaatigut allassimasoqarpoq, Kunngeqarfiullu Danmarkip uppernarsaqqikkaa “Kunngeqarfiup Danmarkip oqartussaassusia nunataatalu ataatsimuussusia ataqqineqartariaqartoq, aamma kalaallit inuiaat nunat tamalaat inatsisaat naapertorlugit namminersulernissaminnut pisinnaatitaaffeqartutut inuiaqatigiittut akuersaarneqartut.”
Nunallu killiit illersoqatigiiffiat NATO saqqumilaarnerullunilu Kalaallit Nunaanni sungiusarnerusinnaasoq aamma isumaqatigiissutigineqarpoq.
Kalaallit Nunaallu NATO-miiginnarnissanimut aamma pisussaaffilerpoq.
Isumaqatigiissut Folketingimi novembarip 19-anni aappassaanneerneqassaaq. Folketingimut ilaasortat isumaqatigiissut tassani taasissutigissavaat.
Kalaallit Nunaat, Danmark USA-lu illersornissaq pillugu 1951-imiilli isumaqatigiissuteqarput, USA-p Kalaallit Nunaanni sakkutooqarsinnaatitaaneranik periarfissiisumik.
Danmarkip Kalaallit Nunaat taamanikkut nunasiaatigaa, Danmarkilu USA-lu kisimik isumaqatigiissummik atsioqatigiipput. Isumaqatigiissut Igalikumi 2004-mi isumaqatigiissuteqarnikkut nutarterneqarpoq, taamaalillunilu Kalaallit Nunaat pisortatigoortumik isumaqatigiissummi peqataasutut inissilluni.
Illersornissaq pillugu isumaqatigiissut nutaaq 1951-imi isumaqatigiissummik tunngaveqarluni suliareqqitaavoq.
