EU-p siunnersuutaa nunatsinni arfanniarnermut allanngortitsisinnaasoq

EU-Kommissionip Arfanniarneq pillugu Ataatsimiititaliarsuarmi (IWC) ataatsimiinnissani tulliuttuni pingasuni ataatsimoorussamik isummernissamut siunnersuutini juulip aallartinnerani saqqummiuppaa.

Arfanniarnerit tamarmik IWC-p nunat tamalaat akornanni aqutsineranut ilanngunneqalernissaat EU-mit sulissutigineqassasoq, Kommissionimit ilaatigut siunnersuutigineqarpoq. 

Danskit naalakkersuisuisa nunarsuarmi arferit illersorniarlugit siunertarineqartoq tapersersoraat, immalli pissarititaasa ilisimatuussutsikkut tunngavilimmik atorluarneqarnissaat aamma tapersersoraat erseqqissaatigalugu.

Siunnersuut nunatsinnut Savalimmiunullu - ingammik IWC-mit aqunneqanngitsunik arfanniarnernut ileqqorisamut, ‘kingunerlutsitsisinnaammat naalagaaffeqatigiit soqutigisaata ataqatigiissinniarnissaannut ajornakusoortitsisinnaasoq’ danskit naalakkersuisui allapput.

Ilisimatusartup Fernando Ugartep Pinngortitaleriffiup miluumasunut timmissanullu immikkoortortaqarfimmi pisortap tamanna isumaqatigaa. 

Siunnersuut atuutsinneqalissaguni tamanna nunatsinni arfanniarnissamik killeqartitsilersinnaavoq, taamaalilluni arferit illersorneqarnissaat pillugu ingerlatsinermi ilisimatusarnikkut naliliinerit malinneqarunnaarlutik politikkikkut isummat malinneqalissapput.

Malittarisassat nutaat nunatsinni arfanniarnermik eqquinerlussinnaasut

Arfernik mikinernik piniarneq Kalaallit Nunaannit NAMMCO-millu (North Atlantic Marine Mammal Commission, aaqq.) maanna aqunneqartoq, IWC-mit aqunneqalissappat nunatsinni arfanniartarnermut kingunerlutsitsisinnaavoq, immikkoortortaqarfimmi pisortaq oqarpoq. 

Taama aalajangiinissaq suleriutsimut pisassiissutinullu sunniuteqassammat isumaliutigilluarneqartariaqarpoq, Fernando Ugarte oqarpoq. 

NAMMCO-mi ilisimatuussutsikkut suleqatigiissitaqareerpoq, taannalu arferit mikinerit pillugit ingerlatsinermut siunnersuisarpoq. Taamaattumik allanngortitsinermi, marloriaammik sulisoqannginniassammat peqatigiiffinni taakkunani marlunni ataqatigiissaarisoqartariaqassaaq.

- Uagut ilisimatusartut NAMMCO-p IWC-llu ataanni ilisimatuussutsikkut suleqatigiissitamiissagutta apeqqutillu taakku marloriarlugit suliarissagutsigit piviusorsiunnginneruvoq, Fernando Ugarte oqarpoq. 

NAMMCO Naalakkersuisut malikkusunnerlugu namminneq aalajangigassaannik ilisimatuussutsikkut innersuussuteqartarpoq. IWC-milu nunat ilaasortaasut suliniaqatigiiffiup ilisimatuussutsikkut siunnersuinera tunngavigalugu pisassiissutit pituttorsimasut akuersissutigisussaavaat.

Qilalukkanik qaqortanik nunatsinni pisassiissutit assersuutigalugit NAMMCO-p innersuussutaanit amerlanerungaatsiarput.

IWC arfernut killilersuissaguni nunatta arferit assigiinngitsut tamaasa piniarneqarneranni ilisimatuussutsikkut siunnersuutigineqartut malissavai.

Tamanna pissutigalugu niisanik qilalukkanillu qaqortunik pisassiissutit ikinnerunerannik nunatta kitaani qilalukkanik qaqortunik pisassiissuteqannginnermik kiisalu aarluit pisarineqartut killilersorneqarnerannik isumaqassasoq, Fernando Ugarte oqarpoq.

 - Tamanna pitsaanerussanersoq ajornerussanersorluunniit kiap aperineqarnera apeqqutaassaaq. Kisianni nunatsinni naalakkersuisut aalajangersinnaasaannik aalajangiinerit allarluinnaassapput, Fernando Ugarte oqarpoq.

Fernando Ugartep oqarnera naapertorlugu nunatsinni arfanniarneq tamakkiisumik piujuartitsinerunngilaq. Qilalukkanik qernertanik pisassiissutit ilisimatuussutsikkut innersuussutinik amerlanerupput.

Niisat aarluillu pisassiissutigineqarneq ajorput, naak pisassat killeqartinneqarnissaat ilisimatuussutsikkut innersuussutigineqaraluartoq.

Niisanik aarlunnillu pisat killilersorneqarnissaannut inatsiseqanngilaq, taamaammat piniarnermut aqutsinissamut aamma periarfissaqanngilaq.

Fernando Ugartep nunatsinni ukiuni 20-ni sulinerani killilersuinerunissamut akerliuneq ingerlaavartumik oqallisigisaasoq oqaatigaa.

Siunnersuut sivisuumik suliarineqassasoq

Kisianni ilisimatusartoq oqarpoq, IWC-p arfernik aqutsineq tamarmi aqulissaguniuk suliniaqatigiiffimmi ilaasortat pingasorarterutaannit marluk akuersinissaat pisariaqarpoq. Taamaattoqarnissaali ilimananngitsoq taassuma nalilerpaa.

Nunarsuarmi arfanniarnerit amerlanerpaartaat Nunat tamalaat Arfanniarneq pillugu Ataatsimiititaliarsuata (IWC) avataanni toqqaannartumik killilersuinerata avataanniippoq.

Japanip, Norgep Islandillu arfanniarnermut malittarisassat pisassiissutillu namminneq aalajangersortarpaat.

IWC-p maannakkut aqutsineranik isornartorsiuisut Japan, Norge Islandilu niuernissamik siunertaqartumik inerteqquteqartoqartillugu ataatsimut ingerlatseqatigiinnermut uternavianngitsut nalilerpaat.

Tamanna taakku isumaat naapertorlugu IWC-p nunarsuaq tamakkerlugu ingerlatsinermik suliniaqatigiiffittut atuunnissaanut periarfissakinnerutitsissaaq.

Politikkikkut oqallisigineqangaatsiartoq

Tamanna Fernando Ugartep oqarnera naapertorlugu Bruxellesimi arferit sukannernerusunik killilersuineq aqqutigalugu illersorniarneqarneranni isummanut akerliuvoq.

Arfanniarnermut akerliuneq ilisimatusarnermik imaluunniit misigissutsinik tunngaveqarnersoq aperineqarami ilungersuussilluni ingerlatsisunit tunngaveqarnerunerarpaa.

Fernando Ugartep oqarnera naapertorlugu ilisimatuussutsikkut isumaqatigiinnginneq politikkikkut pingaarnersiuinermut siullertut tunngassuteqarpoq.

- Arfernik niueruteqarnermut akerliuneq piujuartitsinissamut pingaartumik attuumassuteqanngilaq. Arfernut asanninnermut tunngassuteqarpoq, taanna oqarpoq.

Politikkikkut pingaarnersiuinerit taakku suliniaqatigiiffimmi IWC-tut ittumi ersersinneqarput.

Fernando Ugartep NAMMCO-p aamma IWC-p akornanni assigiinngissuteqartoqangaatsiarnera erseqqissaatigaa.

NAMMCO-p ilisimatuussutsikkut ataatsimiititaliaani ilisimatusartut ikittut eqimattamiittut arfanniarnermut tunngaviusumik akerliunngillat.

Taakku arfanniarneq piujuartinneqarsinnaanera taamaallaat nalilersortarpaat. Isumalluutinik piujuartitsisumik atuisoqarnissaa anguniagaavoq.

IWC-mi ilisimatuussutsikkut ataatsimiititaliamiittut assigiinngitsunik tunuliaqutaqartuupput, tassanilu ilaasortat akornanni arfanniarnermut tunngaviusumik akerliusoqarneruvoq.

NAMMCO-p piniarneq piujuartitsisumik qulakkeerisumik killilersorneqartariaqarsorigaa IWC-mi ilaasortarpassuit aqutsinermik suliniuteqarfik arfernik piujuartitsinermik illersuinermillu aqutsinermut allanngortikkusuppaat, Fernando Ugarte oqarpoq.

- Ilisimatusarnermut tunngassuteqanngilaq, kisianni politikkimut aamma politikkikkut pingaarnersiuinermut.

Taassuma "nunat amerlanerusut ilisimatusarnerup qanoq takutitsinera apeqqutaatinnagu arfanniarnermut akerliusutut” nassuiaatigaa.

- Europami innuttaasut amerlanerpaartaasa arferit piniarneqaratik ingerlaarnissaat takorusunnerugaat eqqoriarsinnaavara.

Minnerunngitsumik IWC maannakkutut itsillugu pissutigalugu suliniaqatigiiffiup nunat inoqqaavisa arfanniarsinnaatitaanerat akuerimmagu nunatsinnut ajunngilaq.

Siunnersuut Savalimmiuni nunatsinnilu oqartussanut attuumassuteqartunut tusarniaassutigineqarpoq.

Tamatuma saniatigut Danmarkimi attuumassuteqartut akornanni tusarniaanermik 2026-mi aggustip qulingannut killilikkamik aallartitsisoqartoq, Nunanut allanut ministereqarfik paasissutissiivoq.