Kalaallit niviarsiaqqat arnallu tusindilikkaat spiralilersorneqarnerat inuiannik nungusaanerua?

Apeqqummut tassunga akissut nalunaarusiani nutaani marlunni naalakkersuisunut februaarimi tunniunneqareersuni allassimavoq.

Immikkut ilisimasallit eqimattat spiralilersuisoqarnerani inuit pisinnaatitaaffiinik sorlernik unioqqutitsisoqarsimanera ukiup appaa avillugu misissuiffigaat. Eqimattamili misissuinerup ingerlanerani isumaqatigiinngitsoqalerpoq, ilisimatusartullu marluk eqimattamiikkunnaarlutik namminneq nalunaarusiamik tunniussaqarput.

Nalunaarusiat naalakkersuisut oqarnerat naapertorlugu suliaqarfimmut tassunga tunngatillugu ilisimatusartunit allanit naliliiffigineqaqqaarnera pissutigalugu kinguaattoorput. Nalunaarusiallu saniatigut kalaallisuumut, danskisuumut, tuluttuumullu nutserneqarlutik.

Naalakkersuisut nalunaarusiat aggustip naannginnerani tamanut saqqummiunneqarumaartut siusinnerusukkut nalunaarutigaat.

Naalakkersuisut nalunaarutit aggustip 28-anni saqqummiunneqarnissaat tallimanngornermi oqaatigaat.

Astrid Nonbo Andersen inerniliissutinut pissanngalluni utaqqisunut ilaavoq. Taanna Dansk Institut for Internationale Studierimi (DIIS) nunat avannarlerni saammaateqatigiinnissamut sulianik ukiuni arlalinni ilisimatusartuuvoq.

- Nalunaarusiami qanoq allassimasoqarnera pingaaruteqarpoq, pingaartumilli politikkikkut malitseqartitsisoqarnissaata malinnaaffiginissaa soqutiginassaaq, taanna oqarpoq.

Taassuma nalunaarusiat inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisoqangaatsiarsimasoq inuannilluunniit nungusaasoqarsimasoq inerniliissutigissappassuk qanoq pisoqarnissaa ilaatigut apeqqutaanerarpaa.

- Tassa, naalakkersuisut qanorluunniit allassimasoqaraluarpat suliamik ingerlatitseqqissappat? Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisoqarsimasoq inuiannilluunniit nungusaasoqarsimasoq oqaatigineqarpat eqqartuussivinnut suliassanngortitsisoqassava? Allamilluunniit sammiveqassava?

Apeqqut taanna nunatta Danmarkillu akornanni atassuteqarnermuinnaq tunngassuteqanngilaq.

Avissaartuutsitsiniarsinnaasoq

USA-p suliaq aamma soqutiginartikkaa, DIIS-imi Amerikamiut nunanut allanut politikkiannik ilisimatusartuuneq, Rasmus Sinding Søndergaard naliliivoq.

Donald Trumpip Kalaallit Nunaat USA-mut ilaalersikkusullugu ukiuni kingullerni arlaleriarluni oqaatigaa. Rasmus Sinding Søndergaardip oqarnera naapertorlugu præsidentip periaasia Kunngeqarfiup Danmarkip Kalaallit Nunaannut oqartussaassuseqarnermik uppernarsaasinnaaneranik ilaatigut qulalersitsivoq.

- Amerikamiut Trumpimut assigiinngitsumik qaffasissuseqartumik attuumassuteqartut oqaluttuanik katerseriarlutik Danmark Kalaallit Nunaanni ajortumik isigineqalersinniarlugu sakkussanik atuipallattartut takoreerparput.

- Ataatsimut isigalugu Kalaallit Nunaat naalagaaffeqatigiinni ajortumik pineqartutut oqaluttuariniartarpaat, USA-llu tamanna tunngavigalugu Danmarkimit pitsaanerusutut imminut saqqummiunniarsarivoq, taanna oqarpoq.

Taamaammat nalunaarusiat inerniliissutaat Amerikamiut Kalaallit Nunaat pillugu tunngavilersuuteqarneranut aamma sunniuteqarsinnaapput.

- Danmark inuiannik nungusaasimasoq nalunaarusiami nalilerneqassappat Trumpip tamanna tunngavilersuutaanut nukittorsaataassasoq qularnanngilaq.

- Nalunaarusiamili qanorluunniit inerniliissuteqartoqaraluarpat Trumpip allaffeqarfiata taakku avissaartuutsitsiniaatitut atorniarsinnaavai, taanna oqarpoq.

Kingorna susoqassava?

Nunarput Danmarkilu nalunaarusiat piareerpata qanoq iliuuseqassanersut suli apeqqutaavoq.

Astrid Nonbo Andersenillu politikkikkut malitseqartitsineq taanna pingaaruteqartutut erseqqissaatigaa.

Inatsisissatut siunnersuut arnanut spiralilersorneqarsimasunut taarsiissuteqarnissamut periarfissiisoq Folketingimi sapaatip akunnerata tulliani oqaluuserineqassaaq.

Siunnersuut aggustip 27-anni pingajussaaneerneqassaaq, politikerillu inatsisissatut siunnersuut inaarutaasumik taasissutigissavaat.

Arnat immikkut 300.000 koruuninik taarsiissuteqarfigineqarsinnaapput. Tamanna danskit naalakkersuisuisa siorna decembarimi nalunaarutigaat.

Nalunaarusialli suliap ingerlateqqinneqarnissaanut tunngaviliisinnaapput.

Inuiannik nungusaasoqarsimanersoq eqqartuussiviit kisimik aalajangersinnaavaat.

- Nalunaarusiami qanoq allassimasoqarnersoq eqqartuussivinnullu ingerlatitseqqittoqarniarnersoq apeqqutaavoq. Tamanna (Danmarkimut aaqq.) isumaqatigiinngissutinik annerulersitsisinnaasoq qularnanngilaq, kisianni politikkikkut aamma naaperiaaniartoqarsinnaallunilu isumaqatigiissutaareersumut ilassutitut isumaqatigiissuteqarniartoqarsinnaavoq, Astrid Nonbo Andersen oqarpoq.

Astrid Nonbo Andersen DIIS-imi ilisimatusartuuvoq. Assi © : KNR/Ann-Sophie Greve Møller

Kalaallit politikeriisa arlallit suliaq inuiannik nungusaanertut siusinnerusukkut taavaat.

Múte B. Egede (IA) 2024-mi decembarimi naalakkersuisunut siulittaasuusoq taama taasisut ilagaat.

- Danskit naalagaaffiannit iliuuserineqarsimasoq inuiaannik nungusaaneruvoq. Maannakkut taama oqarneq tunngavissaqarpoq, taanna DR-ip aallakaatitassiaani Deadlinemi apersorneqarnerami oqarpoq.

Danskit ministeriunerat Mette Frederiksen arnanut spiralilersorneqarsimasunut Danmark sinnerlugu Nuummi siorna septembarimi utoqqatsissuteqarpoq.

Naalakkersuisut siulittaasuat, Jens-Frederik Nielsen (D) nunatta peqqinnissaqarfimmik 1992-mi oqartussaaffeqalernerata kingorna arnanut akuersissuteqaratik naartunaveersaaserneqarsimasunut nunarput sinnerlugu aamma utoqqatsissuteqarpoq.