Podcast: Kalaallit kingornussisaataat diabetesimut pualavallaarnermullu nakorsaasiornermut iluaqutaasinnaasoq
Kingornuttagaq immikkuullarissoq sukkumik sapigaqarnermut pissutaasartoq, Nuummi Inuunerissaavik Stenomi ilisimatusartut ukiuni arlalinngortuni misissuiffigaat.
Inuit taamatut kingornuttagallit enzymi sukkunik nalinginnaasunik kulhydratinillu timimut ingerlatitseqqittartoq amigaatigisarpaat. Taamaammat sukkunik, iffiukkanik, pastanik allanilluunniit kulhydratitalinnik nerisimatillutik pullatsissimasutut misigisimasarput, timmillutik naarlullutillu.
Kingornuttagarli aamma peqqissutsimut iluaqutaasinnaasoq ilisimatusarnerup paasinarsisippaa.
- Inuit taamatut kingornuttagallit arlalitsigut peqqinnerusartut takusarparput. Oqinnerusarput peqqinnarnerusumillu kolesteroleqassuseqartarlutik, nunatsinni Inuunerissaavik Stenomi nakorsaq pisortaasoq aamma Ilisimatusarfimmi Syddansk Universitetimilu professori, Marit Eika Jørgensen oqarpoq.
Inalukkami bakterissat sulisarnerat
Inuit amerlanerpaat sukkutugaat kulhydratitugaallu inalukkamiit aakkut timip sinneranut ingerlaqqittarput. Sukkunilli sapigalinni timimi pisoq allaanerusarpoq. Taakku enzymi pisarialik amigaatigisaramikku sukkoq kulhydratillu inalukkami ingerlaqqittarput, bakterissanillu qappiortinneqartarlutik. Taamaattoqartillugu naakkut ippinniornerit pilersarput, bakterissalli taama sulineranni fedtsyret aalajangersimasut pinngorlutik, taakkulu timimut iluaqutaasartut ilisimatusartut oqarput.
Bakterissallu taama pisarnerat nakorsaasiorniarnermut immaqa iluaqutaasinnaavoq.
- Sukkunik sapigallit timaasa sulisarnerat isumassarsiorfigalugu siunissami nakorsaasiorluni ineriartortitsinermi immaqa atorneqarsinnaassaaq. Kolesteroleqarnermik appartitsiniarluni katsorsaanermi, sanigorsaatinik immaqalu diabetesimut nakorsaasiornermi iluaqutaasinnaassallutik, Marit Eika Jørgensen oqarpoq.
Nakorsaasiortoqassagaluarpalli kingornussisaatip timimut sunniutigisartagaasa assingi nakorsaasiami sunniutaasinnaasut, soorlu timminneq naarlunnerlu eqqumaffigisassaassasut taanna oqarpoq. Sulilu ilisimatusartoqarnerunissaa aamma ileqqorissaarnissaq eqqarsaatigalugu kalaallit innuttaasut pineqartut sananeqaataasa atorneqarnissaat pillugu oqaloqatiginissaat pisariaqarpoq.
Inunnut immikkuullarissoq
Kingornussisaat taamaattoq naggueqatigiit inuit akornanniinnaq takussaavoq. Kalaallit innuttaasut 3 procentiisa missaat anaanaminnit ataataminnillu taamatut sananeqaatimikkut kingornutaqarsimasuupput, 20 procentingajaallu anaanaminniinnaq imaluunniit ataataminniinnaq taamatut kingornussisaateqarlutik.
Naggueqatigiit inuit ukiuni tuusintilikkaani sananeqaatinik allanik sunnerneqarpiaratik aamma nerisaasa sukkoqarpiarsimannginnerat qerattarsaateqarpianngissimanerallu pissutigalugu kingornussisaat nunatsinni maanna takussaaqisoq, Marit Eika Jørgensen oqarpoq.
- Europamiut kulhydratilinnik nassarlutik tikittalernissaasa tungaanut ilimanarpoq malugineqarsinnaasarsimassanngitsoq, taanna oqarpoq.
Nitta: Sooq iluaalliortarnera paasivara
Nitta Lyberth Mørch Nuummi najugaqartoq misissuinermut peqataavoq, naarluttuartarnermilu aallaavia nassuiaatissarsivaa.
Taassuma meeraagallaramili sodavanditoreeraangami, mamakujuttutoreeraangami kaagisoreeraangamilu sooq naarluttarnini, kammalaatimilu taamaattannginnerat eqqumiigisarsimavaa. Inersimasunngoreeramilu aatsaat kingornussisaat suussusersillugu.
- Ulorianartuunngitsoq paasillugu aamma sukkutornata iffiartornartalu inuusinnaasugut ilisimatusarnerup takutimmagu oqiliallannartorujussuuvoq, taanna oqarpoq.
Ilisimatusarnermittaaq peqataanermini piffissami aalajangersimasumi proteinitaqarluartunik nerisaqariarluni kingorna kulhydrateqarluartunik nerisaqartinneqarpoq. Timimullu sunniutaasa assigiinnginnerat malugisimaqaa.
- Iffiat qaqortut allallu qajuusiassartallit pinnagit aalisakkanik neqinillu nerisaqarama timera iluareqaara inuummarilluarlungalu. Kingorna pastat, qaqorteqqasut naatsiiallu nerisarilerakkit qasuinnavilerpunga timikkullu iluaalliortorujussuanngorlunga, taanna oqarpoq.
Ilisimatusarnerup kalaallinut tamanut iluaqutaanissaa, Nitta Lyberth Mørchip neriuutigaa.
- Taama paasisaqarneq inunnut ingerlateqqikkusunnaqaaq. Inuit nappaatigisartagaat, soorlu diabetes aamma uummatip taqaasigut nappaatit eqqarsaatigigaanni, taava pingaaruteqarpoq suna uagut timitsinnut tulluarnerpaanersoq, taanna oqarpoq.
Immikkoortoq KNR.gl-imi akeqanngitsumik tusarnaarneqarsinnaavoq imaluunniit illit podcastinik tusarnaarfigisartakkanni.
Podcasti nangeqattaartumut aningaasaliisuuvoq Carlsbergfondet, aallakaatitassiallu kalaallisut danskisullu tusarnaarneqarsinnaapput.
